İki Elle Yaratma
Ellerinizle Oluşturma, İki Elle Yaratma ve Esnâm Kavramları: Kur’an Perspektifinden Kapsamlı Bir İnceleme
Giriş
Kur’an-ı Kerim’de yaratma ve insan eliyle oluşturma kavramları, hem ilahi kudreti hem de insanın yaratılışına verilen değeri ortaya koyar. “Ellerinizle oluşturma”, “iki elimle yaratma” ve “esnâm” kavramları, özellikle putperestlik bağlamında önemli bir dini ve kavramsal tartışmanın odağındadır. Bu makalede, söz konusu tabirlerin Kur’an’daki kullanımı, dilsel kökenleri, tefsirî yorumları ve aralarındaki ilişkiler ele alınacaktır.
İki Elle Yaratma İfadesi ve Kur’an’daki Anlamı
Sad Suresi 75. ayette geçen:
“Ey İblis! O benim iki elimle/kudretimle oluşturduğuma boyun eğip teslim olmana ne engel oldu? Büyüklendin mi? Yoksa yüksek derecelerde bulunanlardan mı oldun?” (Sad, 75)
ifadeleri, “iki elimle yaratma” tabirinin Kur’an’daki temel örneğidir.
Yaklaşımlar
- Maddi anlam reddi: Ayette geçen “iki elimle” ifadesi, Allah’ın gerçek manada iki eli olduğu anlamına gelmez. Çünkü Allah’ın zatı maddi varlıklar gibi organlara sahip değildir.
- Kinaye ve mecaz: “İki elimle” tabiri, yaratmada bizzat İlahi müdahaleyi, özel itina ve doğrudan yaratmayı simgeler. Bir kralın önemli işleri bizzat kendisinin yapması gibi, Allah’ın insanı yaratmada özel bir özen gösterdiğine işaret eder.
- Kudret vurgusu: İkileme (tesniye) yapılarak bu kudret pekiştirilmiştir; yani yaratmadaki gücün kat kat olduğunu belirtmek için yapılmıştır.
- İnsanın değer ve şerefine işaret: İnsan yaratılışındaki bu özel durum, insana verilen yüksek değeri ve fazileti gösterir.
Ellerinizle Oluşturma ve Esnâm Kavramları
Ellerinizle Oluşturma
Kur’an’da “ellerinizle oluşturma” ifadesi, insanın el emeğiyle bir nesne ya da şekil meydana getirmesi anlamındadır. İnsanların çeşitli amaçlarla elleriyle yaptıkları somut nesneler, el becerisi ve emeğin sonucudur.
Ancak, Kur’an özellikle müşriklerin elleriyle yaptıkları putlara dikkat çeker ve bunların gerçek anlamda kendilerine ne zarar ne de fayda verdiğini belirtir.
Örnek Ayetler
Fussilet Suresi 41. Ayet:“Onlar, Allah'tan başkasına dua ederler; o ise onlara ne zarar verir ne de fayda sağlar. Onlar, ellerinin yaptığı şeylere taparlar...”Nahl Suresi 23. Ayet:“Onlar, elleriyle yaptıkları şeylere tapanlardır...”Bu ayetler, “ellerinizle oluşturma” ifadesinin insan eliyle yapılmış, ancak Allah katında değersiz nesneleri işaret ettiğini gösterir.
Esnâm (Putlar)
“Esnâm” kelimesi, tekil hali “ṣanam” olup Arapçada “put, heykel, tapılan nesne” anlamına gelir. Kur’an’da müşriklerin ibadet ettikleri heykeller için kullanılır.
Esnâm, insanların elleriyle yapılmış ve onlara tapınmış nesnelerdir.Bu putların sadece “nesne” olmaktan öte, şefaat beklenen, Allah’a yaklaştırdığına inanılan varlıklar olarak da kabul edildiği vurgulanır.Bu nedenle esnâm, sadece heykel değil; “aracı kabul edilen, Allah ile kul arasında bağ kurduğu düşünülen” manevi varlıkları da kapsar.Dilsel Köken ve Anlam Derinliği
“Ṣanam” kelimesi, “biçim vermek, şekillendirmek” anlamıyla ilişkilidir ve genellikle put yapımını ifade eder. Aynı zamanda bu nesnelere atfedilen “manevî güç” ve “şefaat beklentisi”, onların Kur’an’daki olumsuzluğunu artırır.
Ayet Örnekleri
Furkan Suresi 43. Ayet:“Kendileri için ellerinin yaptığı putlara taparlar...”En’âm Suresi 74. Ayet:“İbrahim’in kavmi, elleriyle yaptıkları putlara tapıyorlardı.”Temsiller ve Maneviyat Atfedilen Putlar Arasındaki Fark
Kur’an perspektifinde temsilî nesneler ve manevi güç atfedilen putlar arasında net bir ayrım vardır.
Temsilî nesneler: Nebimiz Süleyman’ın mimari ve sanat eserleri gibi, estetik ve işlevsel amaçlarla yapılmış sembolik ürünlerdir. Maneviyatla değil, sanatla ilişkilidir.
Maneviyat atfedilen putlar (esnâm): Tapınılan, şefaat beklenen, Allah’a yakınlaştırdığı düşünülen nesnelerdir. Bunlar şirkin temel örnekleridir.Kur’an, Nebimiz Süleyman’ın temsilî eserlerine saygı gösterirken, esnâmı açıkça reddeder.
İnsanların Ellerinin Eseri: Takdir Edilen ve Eleştirilen
Kur’an’da insanlar eliyle yapılan güzel eserler, zanaat, yazı, sanat takdir edilir. Ancak ellerle yapılan kötülükler ve sapkınlıklar da eleştirilir:
“Biz, onların elleriyle yaptıklarını yazarız...” (Kamer 54:53)“O, o eliyle yazan kalemi öğretti...” (Alak 96:4-5)İnsan eli, yaratıcılık, çaba ve sorumluluğun simgesidir.
Sonuç
Kur’an’da “iki elle yaratma” ifadesi, Allah’ın mutlak kudretini, insan yaratmadaki bizzat ilgisini ve özel itinasını sembolize eder. “Ellerinizle oluşturma” insanın el emeğiyle yaptığı nesneleri anlatırken, “esnâm” ise bu nesnelere atfedilen şefaat ve manevi güç beklentisiyle ilahlık iddiasına giren varlıkları ifade eder.
Temsilî eserler ile şefaat beklentisi taşıyan putlar arasında Kur’an’ın çizdiği sınırlar, insanın yaratıcı gücünün doğru kullanımı ve sapkınlıktan kaçınması için rehberdir.
Yorumlar
Yorum Gönder