Elem tera / Görmedin mi? ifadesi 🔎
Bakara suresinde Son Nebimizi muhatap alarak; İbrahim nebimizin bir mülk sahibi ile atışmasının başlangıcında "أَلَمْ تَرَ" (elem tera / görmedin mi?) ifadesi kullanılır.
Kurandaki bu "görmedin mi" ifadesini bir ele alalım.
Nedir bu ifade zira İbrahim Nebi ile Muhammed Nebi arasında onlarca yüzyıl var. 🕰
👌 Burada işaret edilen ifade "أَلَمْ تَرَ" (elem tera / görmedin mi?) ifadesi.
Bu kalıp Kur’an’da sık sık karşımıza çıkar ve gerçekten ilk bakışta tuhaf bir durum var gibi görünebilir:
Muhammed Nebimize hitap ediliyor,
Ama olay çok daha eski bir dönemde, Musa, İbrahim ya da başka bir nebî ile ilgili.
O zaman bu "görmedin mi?" ifadesi nasıl anlaşılmalı?
---
1. "Elem tera" İfadesinin Dilsel Yapısı
"ر أ ي" (raʾy / görmek) kökünden gelir.
Arapçada “görmek” sadece gözle görmek değil, aynı zamanda idrak etmek, farkına varmak, bilmek anlamında da kullanılır.
Mesela: “Ra’aytu” → “gördüm” demektir ama aynı zamanda “anladım, fark ettim” manasına da gelir.
Dolayısıyla “Elem tera” ifadesi “Bilmedin mi?”, “Fark etmedin mi?”, “Haberdar olmadın mı?” şeklinde de çevrilebilir.
---
2. Kur’an’da Kullanımı
Kur’an’da sık sık şu kalıpları görürüz:
"أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ" (Fil 1)
“Rabbinin fil ashabına nasıl davrandığını görmedin mi?”
"أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ..." (Nur 41)
“Allah’a göklerde ve yerde olanların tesbih ettiğini görmedin mi?”
Bu örneklerde Muhammed Nebi’nin şahsen görmesi mümkün değil. Çünkü olay geçmişte yaşanmış (Ashab-ı Fil) ya da sürekli devam eden gaybî bir hakikat (tesbih).
Burada maksat “duyduğun, bildiğin, sana aktarılan hakikati fark etmiyor musun?” uyarısıdır.
---
3. İbrahim Nebi ile Mülk Sahibi Tartışması (Bakara 258)
Ayette şöyle denir:
"أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ..."
“Rabbi hakkında İbrahim ile tartışan kişiyi görmedin mi?”
Burada Muhammed Nebi’nin gerçekten görmüş olması imkânsız.
Aslında ifade, “Bak dikkat et, bu kıssadan ibret al; önüne gelen bilgiyi görmezden gelme” demektir.
Bir tür retorik soru ve dikkat çekme kalıbıdır.
---
4. Hitap Sanatı Olarak "Elem Tera"
Bu kalıp Arap edebiyatında çok yaygın bir “tasvirî hitap” biçimidir.
Dinleyiciye/okuyucuya “gözünün önüne getir, zihninde canlandır” denir.
Yani Kur’an muhatabını tarihin içine taşıyor, “sanki sen oradaymışsın” havası veriyor.
---
5. Muhammed Nebi’ye Hitap Ama Evrensel Mesaj
Kur’an’da pek çok hitap aslında sadece Muhammed Nebi’ye değil, bütün müminlere yöneliktir.
“Görmedin mi?” dendiğinde bu, aynı zamanda “siz de görmüyor musunuz?” anlamındadır.
Böylece:
İbrahim Nebi’nin yaşadığı tartışma,
Muhammed Nebi ve onun ümmeti için canlı bir ders haline gelir.
---
6. Sonuç
“Görmedin mi?” ifadesi:
Tarihsel olarak şahsen görmeye işaret etmez.
Bilmeye, idrak etmeye, tefekkür etmeye davettir.
Hitap sanatıdır; kıssayı dinleyiciye şimdi ve burada yaşatır.
Bu şekilde, İbrahim ile Nemrud’un tartışması, Muhammed Nebi ve bugünkü okuyucu için anlık bir ders ve ibret sahnesine dönüşür.
📍 “Elem Tera” Geçen Ayetler
1. Tarihî Olaylara Dikkat Çekme
1. Fil 1 – “Rabbin fil sahiplerine nasıl davrandı, görmedin mi?”
→ Peygamber şahsen görmedi ama olay Mekkelilerin hafızasında Lut kavmi hadisesi çok tazeydi. Zira yol üstü helak olan beldeleri görüyorlar.
2. Bakara 258 – “İbrahim ile Rabbi hakkında tartışan kişiyi görmedin mi?”
→ Muhammed Nebi görmedi, ama kıssa üzerinden ders veriliyor.
3. Bakara 259 – “Yıkılmış bir beldeye uğrayıp da ‘Allah bunu nasıl diriltecek?’ diyeni görmedin mi?”
→ Geçmiş bir hadise, ibret için hatırlatılıyor.
4. Bakara 264 – “Mallarını gösteriş için harcayan kimseyi görmedin mi?”
→ Gözleme değil, toplumsal bir tipolojiye işaret.
5. Nisa 44 – “Kendilerine kitabın bir kısmı verilenlerin nasıl saptırıldığını görmedin mi?”
→ Tarihsel-sosyolojik bir gözlem.
6. Nisa 49 – “Kendilerini temize çıkaranları görmedin mi?”
7. Nisa 51 – “Kendilerine kitabın bir kısmı verilenlerin, puta ve tağuta inandığını görmedin mi?”
---
2. Doğa ve Kozmik Delillere Dikkat Çekme
8. Nahl 79 – “Kuşların gökyüzünde kanatlarını açıp kapayarak süzüldüğünü görmedin mi?”
9. Hac 18 – “Göklerde ve yerde olan herkesin Allah’a secde ettiğini görmedin mi?”
10. Nur 41 – “Göklerde ve yerde olanların hepsinin Allah’ı tesbih ettiğini görmedin mi?”
11. Lokman 29 – “Allah’ın geceyi gündüze kattığını görmedin mi?”
12. Lokman 31 – “Denizde akıp giden gemileri görmedin mi?”
13. Fatır 27 – “Allah’ın gökten su indirdiğini, onunla renk renk bitkiler çıkardığını görmedin mi?”
14. Zümer 21 – “Allah’ın gökten yağmur indirdiğini, onunla yeryüzünü dirilttiğini görmedin mi?”
---
3. Toplumsal ve Dini Durumlara Dikkat Çekme
15. Münafikûn 4 – “Onların kalas gibi yontulmuş, içi boş adamlar olduğunu görmedin mi?”
16. Mücadele 7 – “Allah’ın göklerde ve yerde olan her şeyi bildiğini, gizli konuşmaları işittiğini görmedin mi?”
---
🎯 Genel İşlev
Tarihsel olaylara dikkat çekiyor: İbrahim-Nemrud tartışması, Ashab-ı Fil, geçmiş ümmetler.
Doğa olaylarına dikkat çekiyor: gökler, gece-gündüz, kuşlar, yağmur, bitkiler.
Sosyal olgulara dikkat çekiyor: ikiyüzlüler, kitabı tahrif edenler, gösterişçiler.
Hepsinde ortak olan şey:
👉 Muhatap (önce Peygamber, sonra tüm okuyucu) olayı gözünde canlandırsın, ibret alsın, farkına varsın.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder