Kötü Kavramı: Bir Sonuç mu?
Kur’an’da Kötü Kavramı: Şer Bir Varlık mı, Bir Sonuç mu?
Yanlış Sorudan Doğan Yanlış İnanç
İnsanlık tarihinin en kadim sorularından biri şudur: Kötülük nedir ve nereden gelir? Bu soru çoğu zaman yanlış bir varsayımla sorulur. Kötü, sanki Allah’ın yarattığı bağımsız bir güç, karanlık bir varlık ya da metafizik bir özneymiş gibi düşünülür. Oysa Kur’an, bu soruyu kökten düzeltir. Çünkü Kur’an’da “kötü” (şer) müstakil bir varlık değildir; bir tercih, bir yöneliş ve bir sonuçtur.
1. Kur’an’da Kötü Yaratılmış Bir Öz Değildir
Kur’an, Allah’ı tanımlarken net bir ilke koyar:
“Allah her şeyin yaratıcısıdır.” (Zümer 39/62)
Ancak bu ifade, kötülüğün Allah tarafından ahlaki bir fiil olarak üretildiği anlamına gelmez. Çünkü Kur’an’a göre Allah:
- Zulmetmez
- Haksızlık yapmaz
- Bozgunculuğu sevmez
“Allah kullarına zerre kadar zulmetmez.” (Nisâ 4/40)
Eğer kötülük Allah’ın fiili olsaydı, bu O’nun adaletine aykırı olurdu. Bu yüzden Kur’an’da kötülük, yaratılmış bir şey değil, insanın iradesiyle ortaya çıkan bir sapma hali olarak ele alınır.
2. Kötü = Ölçünün Aşılmasıdır
Kur’an’da iyi–kötü ayrımı keyfî değildir; ölçü (mîzan) merkezlidir. Her şey bir ölçüyle yaratılmıştır:
“Biz her şeyi bir ölçü ile yarattık.” (Kamer 54/49)
Bu nedenle kötülük, başlı başına bir varlık değil; ölçünün ihlâlidir. Kur’an’ın diliyle bu:
- Haddi aşmak (tuğyân)
- Dengeyi bozmak (fesâd)
- Sınırı çiğnemek (i‘tida)
şeklinde ifade edilir.
“Sakın ölçüyü bozmayın.” (Rahmân 55/8)
İnsan, kendisine tanınan sınırı aştığında kötülük ortaya çıkar. Yani kötü, olması gerekenden fazla ya da eksik olandır.
3. Kötülüğün Kaynağı: İnsan İradesi
Kur’an kötülüğü doğrudan insana bağlar:
“Sana gelen iyilik Allah’tandır; sana gelen kötülük ise kendindendir.” (Nisâ 4/79)
Bu ayet çok nettir:
- İyi → İlahi ilkeye uyum
- Kötü → İnsanın tercihi
İnsan, özgür irade sahibi olduğu için sorumludur. Eğer kötülük dışsal bir varlık olsaydı (şeytan, kader, yazgı), hesap ve sorumluluk anlamsız olurdu.
4. Şeytan Kötülüğün Sahibi Değil, Gerekçesidir
Kur’an’da şeytan, kötülüğün üreticisi değil; kötülüğü meşrulaştıran bir fısıltı kaynağıdır.
“Şeytan onlara yaptıklarını süslü gösterdi.” (En‘âm 6/43)
Şeytan:
- Zorlamaz
- Yaratmaz
- Fiil işlemez
Sadece yanlışı güzel gösterir. Kararı veren yine insandır. Bu yüzden kıyamet sahnesinde şeytan şöyle der:
“Benim sizin üzerinizde bir zorlayıcı gücüm yoktu.” (İbrahim 14/22)
5. Kötülük Bir İmtihan Aracı mıdır?
Kur’an’a göre dünya bir deneme alanıdır:
“Hanginizin daha güzel amel yapacağını denemek için ölümü ve hayatı yarattı.” (Mülk 67/2)
Burada önemli nokta şudur:
- Kötülük amaç değildir
- Kötülük imtihanın malzemesidir
Ateş yakmak için vardır; yakmak için değil. Aynı şekilde kötülük, iyinin bilinmesi ve seçilmesi için bir zemin oluşturur.
6. Kur’an’da Asıl Tehlike: Kötünün Normalleşmesi
Kur’an’ın asıl uyarısı şudur:
“Onlar kötülüğü iyi, iyiliği kötü gösterirler.” (Mâide 5/50 bağlamı)
Bir toplumda:
- Zulüm normalleşirse
- Haksızlık meşrulaşırsa
- Yalan ‘hikmet’ diye sunulursa
orada kötülük zirve yapmıştır. Çünkü artık vicdan devre dışıdır.
Sonuç: Kur’an’a Göre Kötü Nedir?
Kur’an’a göre:
- Kötü yaratılmış bir varlık değildir
- Kötü, insanın ölçüyü bozmasıdır
- Kötü, iradi bir tercihin sonucudur
- Kötü, gizemli değil, sorumluluk doğurur
Kur’an insanı kötülüğün mağduru değil, muhatabı yapar. Çünkü çözüm de oradadır:
“Kim zerre kadar hayır yaparsa onu görür, kim zerre kadar şer yaparsa onu görür.” (Zilzâl 99/7–8)
Bu, Kur’an’ın kötülük problemine verdiği en net ve en adil cevaptır.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder