Rol Model Krizi
Rol Model Krizi
Ahzâb Suresi 52. ayet, Kur’an okurunu konfor alanından çıkaran metinlerden biridir. Ayet, Nebî’ye yönelik evlilik sınırlandırmaları getirirken şu ifadeyi kullanır: “Güzellikleri hoşuna gitse bile…” ve ardından nikâhlı kadınlar için bir yasak koyarken, “yed-i emanetinde bulunanlar” için bu yasağın geçerli olmadığını belirtir.
Bu ayet etrafında yapılan tartışmalar genellikle iki savunma hattında yoğunlaşır:
- Bunun Nebî’nin şahsına münhasır olduğu,
- Bunun dönemin toplumsal-hukukî şartlarıyla ilgili olduğu.
Ancak bu savunmalar, ahlâkî soruyu ortadan kaldırmaz. Çünkü Nebî, ister özel ister genel olsun, iman edenler için kaçınılmaz biçimde bir rol modeldir. Bu makale, Ahzâb 52’nin ürettiği ahlâkî gerilimi, kaçamaklara başvurmadan ele almayı amaçlamaktadır.
1. “Güzellikleri Hoşuna Gitse de”: Arzunun Metne Girişi
Bu ifade, vahyin Nebî’yi melekleştirmediğini açıkça gösterir. Ayet, arzunun varlığını inkâr etmez; aksine onu görünür kılar. Ancak bu görünürlük, masum bir detay değildir.
İlahi bir metinde erkek arzusunun bu kadar çıplak biçimde ifade edilmesi, şu soruyu doğurur:
Arzuya bu şekilde atıf yapan bir metin, hangi ahlâkı inşa etmektedir?
Bu cümle, arzunun meşrulaştırılması değil, sınırlandırılması olarak okunabilir. Ancak sorun, bu sınırlandırmanın her kadın için geçerli olmamasıdır.
2. Malik Olmak: Hukuk Dili mi, Ahlâk Dili mi?
“Yed-i emanetinde bulunanlar” ifadesi, açık biçimde bir mülkiyet dilidir. Bu dil:
- Evrensel değildir
- Ahlâkî ideal değildir
- İnsan onurunu doğrudan temsil etmez
Bu, dönemin hukukunun dilidir. Ancak mesele burada bitmez. Çünkü tanrısal vahiy, bu dili kullanmakla, onu norm haline getirme riski taşır.
Buradaki gerilim şudur:
- Kadın, Kur’an’ın bütüncül öğretisinde “insan”dır
- Ama bu ayette, hukuk diliyle “malik olunan” konumundadır
Bu gerilim yok sayıldığında, metin savunulmuş olmaz; aksine ahlâkî sorgulama bastırılmış olur.
3. Değiştirme Yasağı ve İstisna Problemi
Ahzâb 52’nin en sarsıcı yönü şudur:
- Nikâhlı kadınlar değiştirilemez
- Malik olunan kadınlar bu yasaktan istisna edilmiştir
Bu, metinsel olarak nettir.
Dolayısıyla şu sorudan kaçış yoktur:
Malik olunan kadınlar, bu ayette değiştirilebilir konumda mıdır?
Cevap, dürüstçe verilmelidir: Evet.
Bu noktada savunma refleksi devreye girdiğinde, İlah’ı aklamak adına kadının ahlâkî statüsü feda edilir. Oysa bu, savunma değil, ahlâkî bir çöküştür.
4. “Şahsına Münhasır” Savunmasının Çöküşü
Bu ayetin Nebî’ye özel olduğu iddiası, sonucu değiştirmez. Çünkü:
- Nebî, iman edenler için rol modeldir
- Rol modelin davranışları, ister özel ister genel olsun, örnek değeri taşır
Eğer ahlâken problemli bir alan “özel yetki” ile meşrulaştırılıyorsa, bu:
- İlahi adalet fikrini zedeler
- Elçiyi ayrıcalıklı bir ahlâk alanına taşır
- Mümin ile Nebî arasında aşılmaz bir etik uçurum üretir
Bu savunma, meseleyi çözmez; derinleştirir.
5. Nebî: Ahlâk Putu mu, Tarihsel Muhatap mı?
Kur’an, Nebî’yi kusursuz bir ahlâk putu olarak sunmaz.
- Uyarılan
- Sınırlandırılan
- Düzeltilen
- Beşer olduğunu hatırlatan
bir figür sunar.
Bu nedenle Nebî:
- Her tarihsel pratiğiyle değil
- Vahyin yönüyle örnektir
Bu ayrım yapılmadığında:
- Kölelik sünnetleşir
- Cariyelik kutsallaşır
- Kadının değiştirilebilirliği meşrulaşır
Bu ise vahyin değil, tarihin ilahlaştırılmasıdır.
6. İlahi Paradigma Nerede Başlar, Nerede Biter?
İlahi paradigma:
- İnsan onurunu artıran bir yön gösterir
- Donmuş hukuk kalıntılarını kutsamaz
Ahzâb 52:
- Nihai ahlâk öğretisi değildir
- Bir frenleme ayetidir
- Erkek egemen arzunun sınırsızlığını daraltır
Ama daraltmak, ortadan kaldırmak değildir.
Bu ayeti nihai durak ilan eden anlayış, İlah’ı değil, tarihi savunur.
Sonuç: Korkunç Olan Ayet mi, Onu Donduran Zihniyet mi?
Evet, Ahzâb 52 bugünün ahlâk bilinciyle okunduğunda rahatsız edicidir. Evet, kadının değiştirilebilirliği fikri korkunçtur.
Ama asıl korkunç olan şudur:
Bu ayeti ilahı ahlâkın son sözü ilan etmek.
Vahiy bir istikamet verir. İnsanlık bu istikameti yürümeye cesaret edemezse, sorumluluk metne değil, insana aittir.
Ahzâb 52, Rabbimiz’in kadına bakışını değil; insanlığın hangi noktadan dönmesi gerektiğini gösteren bir aynadır.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder