Kuşlar Yörüngesini Biliyorken İnsan Neden Bilmezden Gelir?

 

Nûr 41’den Nisâ 103’e: Salât Ne Demektir?

Kâinat başıboş değildir. Her şey belli bir düzen içinde hareket eder. Güneş vaktinde doğar, kuşlar şaşmadan göç eder, toprak tohumu boşa çıkarmaz. Kur’an, bu kusursuz düzeni anlatırken “tesbih” ve “salât” kavramlarını kullanır. Bu kavramlar sadece dil ile söylenen sözler ya da camide yapılan bir ritüel değildir; var olmanın doğru biçimidir.

Bu hakikati anlamak için iki ayet bize yol gösterir:

Nûr 41 ve Nisâ 103.

---

1. Tesbih: Varlığın Görevini Yapmasıdır

Tesbih genelde “Allah’ı yüceltmek” diye bilinir. Bu doğrudur ama eksiktir. Kur’an’a göre tesbih, her varlığın kendisine verilen görevi bozmadan yerine getirmesidir.

Nûr 41’de Allah şöyle buyurur:

“Göklerde ve yerde olanların ve kanat çırparak uçan kuşların Allah’ı tesbih ettiğini görmez misin?”

Burada kuşlar Allah’ı sözle zikretmiyor.

Ama:

• Kuş, kuş gibi uçtuğu için

• Güneş yörüngesinden çıkmadığı için

• Toprak ürün verdiği için

tesbih halindedir.

Yani bir şey, yaratılışına sadık kaldığı sürece tesbih eder.

Görevini bozmamak, tesbihtir.

---

2. Salât: Düzenli Olmak ve Doğru Yönde Durmaktır

Aynı ayette bir de “salât” kelimesi geçer. Bu bize şunu gösterir:

Salât, sadece insanın kıldığı namaz değildir.

Salât şudur:

• Düzenli olmak

• Yönünü kaybetmemek

• Üzerine düşeni aksatmamak

Örnek verelim:

• Göklerin salâtı: Şaşmadan hareket etmeleridir.

• Kuşların salâtı: Dengeli uçmaları, rızıklarını aramalarıdır.

• Yerin salâtı: Hayatı taşımaya devam etmesidir.

Ayetin en çarpıcı kısmı şudur:

“Her biri kendi salâtını ve tesbihini bilir.”

Yani kâinattaki hiçbir şey ne yapacağını şaşırmaz. Her varlık sınırını, görevini ve ölçüsünü bilir.

---

3. İnsanın Farkı: Unutabilen Tek Varlık

İnsan burada istisnadır.

• Güneş doğmayı unutmaz

• Kuş göç etmeyi şaşırmaz

• Toprak ürün vermekten vazgeçmez

Ama insan:

• Kibirlenebilir

• Dünyaya dalabilir

• Asıl görevini unutabilir

Kur’an insanın bu özelliğine “nisyan” (unutkanlık) der.

İşte bu yüzden insan, kâinattaki düzenin dışına düşebilen tek varlıktır. Ve yine bu yüzden Allah, insana hatırlatıcılar göndermiştir: vahiy, peygamberler ve salât.

---

4. Nisâ 103: Salâtın Vakitli Olmasının Sebebi

Nisâ 103’te şöyle buyrulur:

“Salât, müminler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır.”

Bu ayet, Nûr 41’de anlatılan kozmik düzenin insana uyarlanmış hâlidir.

Peki neden vakitli?

1️⃣ İnsan Dağılır, Vakit Toparlar

İnsan zihni kolay dağılır. Salât vakitleri, insanı gün içinde tekrar tekrar merkeze çağırır.

2️⃣ Doğayla Aynı Ritme Girer

Namaz vakitleri güneşe göre belirlenmiştir.

Bu, insanı doğanın ritmiyle yeniden hizalar.

3️⃣ Farz, Allah İçin Değil İnsan İçindir

Allah’ın namaza ihtiyacı yoktur.

Farz kılınmasının sebebi, insanın savrulmamasıdır.

Tıpkı yoldaki emniyet şeridi gibi.

---

5. Fıtri Tesbihten Bilinçli Tesbihe

Özetle:

• Kâinattaki varlıklar görevlerini otomatik yapar.

• İnsan ise bunu bilinçle ve iradeyle yapmak zorundadır.

Diğer varlıklar hiç şaşmaz.

İnsan ise her vakitte yeniden karar verir.

Bu yüzden:

• Onların tesbihi fıtridir

• İnsanın tesbihi seçimdir

---

Sonuç: Namaz Bir Ritüel Değil, Hizalanmadır

Namaz kılan insan sadece bir ibadet yapmış olmaz.

O an:

• Dönen gezegenlerle

• Uçan kuşlarla

• İşleyen atomlarla

aynı düzene girer.

Salât, insanın kâinattaki büyük düzene bilinçli olarak katılmasıdır.

Yani namaz, insanın hayata “ayar çekmesi”dir.

Kısacası:

Salât, insanın bozulmamak için tekrar tekrar aslına dönmesidir.