MODERN KÖLELİK
KUR’AN’A GÖRE EMEK, ÖZGÜRLÜK VE MODERN KÖLELİK MANİFESTOSU
1. İlke: İnsan İnsana Kul Olamaz (Mutlak Tevhid)
Kur’an’da kulluk (ʿubûdiyyet) yalnızca Allah’adır. Bir insanın başka bir insan üzerinde mutlak tasarruf kurması, ekonomik veya fiziksel baskı yoluyla iradesini ipotek altına alması şirktir.
- Ayet: "De ki: Ey Kitap ehli! Sizinle bizim aramızda ortak olan bir söze geliniz: Allah’tan başkasına kulluk etmeyelim, O’na hiçbir şeyi ortak koşmayalım ve Allah’ı bırakıp da birbirimizi rab edinmeyelim." (Âl-i İmrân, 64)
- Analiz: Bu ayet, hiyerarşik sömürünün "rab edinme" yani ilahlık taslama olduğunu ilan eder.
2. Kölelik Bir Statü Değil, Tasfiye Edilmesi Gereken Bir Sorundur
Kur’an, indiği dönemdeki yerleşik kölelik sistemini bir "insan kaynağı" olarak değil, kurtulunması gereken bir "boyunduruk" olarak görür.
- Ayet; "Sarp yokuşun ne olduğunu sen nereden bileceksin? O, bir boynu (köleyi) zincirinden kurtarmaktır." (Beled, 12-13)
- Analiz: Kur'an, takvayı ve "sarp yokuşu aşmayı" doğrudan bir insanı özgürlüğüne kavuşturma (Fekku rakabe) şartına bağlar. Kölelik İslam'ın bir kurumu değil, ıslah ederek yok ettiği bir cahiliye kalıntısıdır.
3. “Mâ Meleket Eymânukum”: Sorumluluk Akdi
Bu ifade bir mülkiyet belgesi değil, bir sosyal güvenlik sözleşmesidir.
- Ayet: "Ellerinizin altında bulunanlardan (mâ meleket eymânukum) mükâtebe (özgürlük sözleşmesi) yapmak isteyenlerle, eğer onlarda bir hayır görüyorsanız hemen sözleşme yapın ve Allah’ın size verdiği malından onlara verin." (Nûr, 33)
- Analiz: Ayet, sadece özgür bırakmayı değil, özgür kalan kişinin hayata tutunması için patronun/efendinin ona sermaye vermesini emreder. Bu, sömürünün tam zıttı olan "pozitif ayrımcılık" ilkesidir.
4. İş Görmek Kulluk Değildir: Emek Mukaddestir
İşçi ve işveren arasındaki ilişki bir üst-ast ilişkisi değil, bir hizmet sözleşmesidir.
- Ayet: "İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır." (Necm, 39)
- Analiz: Bu ayet emeği kişiselleştirir. Emek, insanın varoluşsal imzasıdır; bu imzanın sömürülmesi, kişinin varlığına saldırıdır. İşveren sadece "hizmetin" alıcısıdır, "kişinin" sahibi değildir.
5. Modern Kölelik ve Firavunî Sistem
Modern kölelik; düşük ücret, uzun mesai ve "alternatifsizlik" üzerinden yürür. Kur'an, halkı fırkalara ayırıp bir kısmını güçsüzleştirerek sömüren düzeni "Firavunlaşma" olarak niteler.
- Ayet: "Şüphe yok ki Firavun, yeryüzünde büyüklük tasladı ve halkını sınıflara ayırdı. Onlardan bir kesimi eziyor... o bozgunculardandı." (Kasas, 4)
- Analiz: Güvencesiz çalıştırma ve "yerine başkası bulunur" tehdidi, Firavun’un halkı "istikhaf" (küçük düşürme/hafifseme) yöntemidir (Bkz. Zuhruf, 54).
6. Ücret Ahlakı: Hak ve Mizan
Ücret, piyasa koşullarının insafına bırakılmış bir sayı değil, adaletin (mizan) bir gereğidir.
- Ayet: "Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın. İnsanların mallarını/haklarını (eşyâehum) eksiltmeyin." (A’râf, 85)
- Analiz: Buradaki "eşya" kavramı tüm hakları ve emeğin değerini kapsar. Enflasyon karşısında ezdirilen ücret veya asgari yaşam sınırının altındaki ödeme, ayetteki "insanların hakkını eksiltme" yasağına girer.
7. Karşılıklı İhtiyaç ve İş Bölümü (Zuhruf 32 Re-vize)
- Ayet: "...Birbirlerine iş gördürmeleri için kimini kimine derecelerle üstün kıldık..." (Zuhruf, 32)
- Analiz: Bu ayetteki "derece", birinin diğerinden daha değerli olması değil, fonksiyonel farklılıktır. Biri sermaye koyar, diğeri emek; bu bir ekosistemdir. Ancak ayetin devamı şöyledir: "Rabbinin rahmeti, onların biriktirdikleri (dünyalıklardan) daha hayırlıdır." Yani; hiçbir makam veya sermaye, insanı diğerinden daha üstün bir konuma yerleştirmez.
8. Tevhidî Sosyal Düzen
Kur’an’ın nihai hedefi, insanın sadece Allah’ın huzurunda eğildiği, ekonomik veya siyasi hiçbir gücün önünde rüku etmediği bir dünya inşa etmektir.
- Sonuç: Adaletin olmadığı yerde namaz, emeğin sömürüldüğü yerde infak, özgürlüğün kısıtlandığı yerde İslamî bir düzenden bahsedilemez. Modern kölelik (borçlandırma ve güvencesizlik), İslam'ın "özgürleştirme" (ıtk) misyonuna taban tabana zıttır.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder