KUR’AN’DA KESİLEBİLEN HAYVANLAR
KUR’AN’DA KESİLEBİLEN HAYVANLAR
Kur’an’ın hayvanlar için çizdiği sınır nerede başlıyor?
Kur’an’a “hangi hayvanların eti haramdır?” diye sorduğumuzda, alışılmış hayvan listelerinden çok daha farklı bir tabloyla karşılaşırız.
Kur’an, hayvanları yalnızca “yenilen ve yenilmeyen” şeklinde sınıflandırmaz. Onları yük taşıyan, yetiştirilen, çoğalan, insanlara yarar sağlayan ve rızık olarak tüketilen canlılar şeklinde bütünlüklü bir düzen içinde ele alır.
Bu nedenle önce şu soruyu sormak gerekir:
Kur’an hangi hayvanları özellikle kesilip yenilecek hayvanlar olarak gösteriyor?
SEKİZ ÇİFT
En‘âm sûresinde dikkat çekici bir ifade vardır:
“Sekiz çift: koyundan iki, keçiden iki... deveden iki, sığırdan iki...”En‘âm 6:143-144
Buradaki ifade:
ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ — semâniyete ezvâc
yani **“sekiz çift”**tir.
Kur’an burada dört hayvan grubunu açıkça sayar:
koyun, keçi, deve ve sığır.
Her biri erkek ve dişi olarak çift halinde zikredilir.
Fakat ayetin asıl amacı yalnızca hayvanları saymak değildir. Devamında insanların kendi koydukları haramları sorgulanır:
“İki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi?”
Burada Kur’an'ın dikkat çektiği nokta son derece önemlidir:
Bir hayvana Allah'ın haram kılmadığı bir hükmü Allah adına yüklemek.
“HAYVANLARDAN YÜK TAŞIYANLAR VE KESİLENLER”
Bir önceki ayette ise daha da önemli bir ifade vardır:
“Hayvanlardan yük taşıyanları ve kesilenleri yarattı...”En‘âm 6:142
Burada iki ayrı işlev yan yana getirilir:
حَمُولَة — hamûle: yük taşıyanlar
فَرْش — ferş: yere yakın/küçük hayvanlar olarak kullanılan ifade.
Ardından:
“Allah'ın size rızık olarak verdiklerinden yiyin.”
Dolayısıyla hayvanların insan hayatındaki işlevlerinden biri açıkça beslenmedir.
Fakat hayvan sadece et değildir.
Aynı hayvan;
HAYVANLARDA “YENME” VE “YARARLANMA” BİRLİKTEDİR
Nahl sûresi bu tabloyu daha da genişletir:
“Hayvanları da O yarattı. Onlarda sizin için ısınma ve yararlar vardır ve onlardan yersiniz.”Nahl 16:5
Burada üç şey peş peşe gelir:
ısınma — yararlar — yeme.
Demek ki Kur’an hayvanları yalnızca “et” olarak görmez.
İnsanın onlardan yararlanması çok daha geniştir.
Nitekim devamında:
“Onlarda sizin için bir güzellik vardır.”Nahl 16:6
ve:
“Yüklerinizi taşırlar...”Nahl 16:7
denilir.
Böylece Kur’an'ın hayvan tasviri ortaya çıkar:
Hayvan → hayat arkadaşı/yarar → üretim → taşıma → beslenme.
PEKİ KESME NEDİR?
Kur’an'da hayvanın kesilmesiyle ilgili en önemli kavramlardan biri “nahr” ve “zibh” bağlamıdır.
Hac sûresi ise meseleyi daha geniş bir “şeâir” ve Allah'ın adının anılması bağlamına taşır:
“Büyükbaş hayvanları da sizin için Allah'ın işaretlerinden kıldık. Onlarda sizin için hayır vardır. Saf saf dizilmişken üzerlerine Allah'ın adını anın. Yanları yere düştüğünde onlardan yiyin...”Hac 22:36
Buradaki hayvanlar:
الْبُدْن — el-budn
olarak ifade edilir.
Yani özellikle büyükbaş kurbanlık hayvanlar bağlamındadır.
Ve ayet yine aynı noktaya gelir:
“Onlardan yiyin ve kanaat edene ve isteyene yedirin.”
Kesme işlemi burada yalnızca bir “öldürme” eylemi değildir.
Allah'ın adı → kesim → beslenme → paylaşma
bütünlüğü içerisinde verilir.
“BEHÎMETÜ’L-EN‘ÂM” NEYİ GÖSTERİYOR?
Mâide sûresinin ilk ayetinde çok önemli bir ifade vardır:
“Ey iman edenler! Akitleri yerine getirin. Size, okunacak olanlar dışında, en‘âm hayvanlarının behîmeleri helal kılındı...”Mâide 5:1
Burada:
بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ — behîmetü'l-en‘âm
ifadesi kullanılır.
“En‘âm” ise Kur’an'da hayvan sürüleri/hayvancılık hayvanları bağlamında kullanılan bir kelimedir.
Bu ifade, Kur’an'ın hayvanlar konusundaki düzeninin merkezinde evcil/yetiştirilen hayvanlar bulunduğunu gösteren önemli bir bağlamdır.
Ardından aynı sûrede:
“Allah'ın size helal kıldığı iyi ve temiz şeyleri haramlaştırmayın.”Mâide 5:87
uyarısı gelir.
Bu nedenle Kur’an'da olmayan bir hayvan yasağını dine eklemek de dikkat edilmesi gereken bir konudur.
HARAM LİSTESİNE BAKTIĞIMIZDA
En‘âm 6:145 çok çarpıcıdır:
“De ki: Bana vahyedilende, yiyen kimsenin yiyeceği arasında; ölü hayvan, akıtılmış kan, domuz eti —ki pistir— yahut Allah'tan başkası adına kesilmiş bir şey dışında haram kılınmış bir şey bulamıyorum...”
Burada açık biçimde sayılanlar:
Dolayısıyla Kur’an'ın açık yasaklarıyla insanların sonradan oluşturduğu hayvan listelerini birbirinden ayırmak gerekir.
Örneğin Kur’an'da köpek geçer.
Fakat Kur’an'ın hiçbir ayetinde:
“Köpek eti haramdır.”
şeklinde bir hüküm bulunmaz.
Bu, insanların köpek eti yemeyi tercih edip etmemesinden bağımsız bir metin tespitidir.
O HALDE KUR’AN'DA “KESİLEBİLEN HAYVAN” NASIL ANLAŞILMALI?
Kur’an'ın bütünlüğüne baktığımızda özellikle şu çerçeve ortaya çıkar:
Koyun, keçi, deve ve sığır → sekiz çift olarak açıkça zikredilir.
En‘âm hayvanları → insanlara yarar ve rızık sağlayan yetiştirilen hayvanlar bağlamında ele alınır.
Büyükbaş hayvanlar → kesim ve yenme bağlamında açıkça zikredilir.
Av hayvanları → Mâide 5:4'te ayrı bir kategori olarak ele alınır.
Buna karşılık Kur’an'ın açık haramları arasında köpek, at, eşek, katır veya benzeri hayvanların etine ilişkin genel bir haram listesi bulunmaz.
Bu nedenle Kur’an merkezli bir araştırmada iki ayrı cümleyi birbirine karıştırmamak gerekir:
“Kur’an bunu haram kılmıştır.”
ile
“Ben bunu yemeyi uygun görmüyorum.”
aynı şey değildir.
KUR’AN'IN EN ÖNEMLİ UYARISI
En‘âm sûresinin bu konudaki ana mesajlarından biri belki de hayvanlardan daha önemlidir:
“Şu hayvanlar ve şu ekinler haramdır” diye kendi zanlarını ortaya koyanlara Kur’an itiraz eder.
Çünkü mesele yalnızca et değildir.
Allah'ın helal kıldığını haramlaştırmak da bir hüküm koymaktır.
Kur’an'ın yaklaşımı bu nedenle son derece nettir:
Sonuçta Kur’an'ın ortaya koyduğu tablo, sanıldığından daha sınırlı ve daha dikkat çekicidir.
Koyun, keçi, deve ve sığır açıkça “sekiz çift” olarak karşımızdadır.
Bunlar yetiştirilen, çoğalan, yarar sağlayan ve gerektiğinde kesilip yenilen hayvanlardır.
Kur’an'ın açık haram listesi ise bunların karşısına sınırsız bir “yenilmeyecek hayvanlar kataloğu” koymaz.
Tam tersine Kur’an, insanı sürekli aynı soruya geri getirir:
Allah gerçekten neyi haram kıldı?
Ve bu sorunun cevabı, insanların alışkanlıklarında değil, vahyin kendi kelimelerinde aranmalıdır.
Yorumlar
Yorum Gönder