Zelzeleden Zihinsel Yangına
Zelzeleden Zihinsel Yangına
Hac Suresi’nin ilk dört ayeti, çoğu zaman yalnızca “kıyamet tasviri” olarak okunur. Oysa metin, kozmik bir yıkım sahnesiyle başlayıp insan bilincinin yapısına, bilgi ahlakına ve şeytanî manipülasyona uzanan bütüncül bir hakikat zinciri kurar. Bu ayetler birlikte okunduğunda karşımıza sadece bir dehşet panoraması değil; insanın anlam arayışında sabit kadem olup olamayacağının imtihanı çıkar.
Kur’an burada yerin sarsılmasını anlatırken aslında zihnin hangi zemine bastığını sorgular.
1. Güvenliğin İflası: Zelzeletü’s-Sâ‘ah
“Ey insanlar! Rabbinize karşı takva sahibi olun. Kuşkusuz o Sa’at’in zelzelesi çok büyük bir şeydir.” (22:1)
“Zelzeletü’s-Sâ‘ah” sadece fiziksel bir deprem değildir; varlık düzeninin çözülmesidir. Tekvîr’de güneşin dürülmesi (81:1), yıldızların dökülmesi (81:2); Zilzâl’de yerin ağırlıklarını dışarı atması (99:1–2) hep aynı hakikatin farklı sahneleridir: Madde mutlak değildir.
İnsan ise varoluşsal güvenliğini maddenin sürekliliğine yaslayarak inşa eder. Kur’an bu güvenliği sarsar.
Buradaki takva çağrısı, sarsılmayacak tek hakikate tutunma davetidir. Eğer insanın dayanağı geçici olan ise, o dayanak çöktüğünde anlam dünyası da çöker. Takva, kozmik kaos karşısında sabit kalabilecek bir merkeze bağlanmaktır.
2. Fıtratın Askıya Alınması: Psikolojik Çözülme
“Onu gördüğünüz gün, her emzikli kadın emzirdiğini unutur; her hamile kadın bebeğini düşürür. İnsanları sarhoş görürsün; oysa sarhoş değillerdir. Fakat Allah’ın azabı şiddetlidir.” (22:2)
Bu tasvir, sadece korkunun değil, anlam zeminini kaybetmenin sonucudur.
“İnsanları sarhoş görürsün; oysa sarhoş değillerdir.”
Bu sarhoşluk kimyasal değil; idrakseldir. Ölüm anı için kullanılan “sekerât” (50:19) kavramı ile aynı bilinç kırılmasıdır. Küçük kıyamet (ölüm) ile büyük kıyamet aynı yapıyı paylaşır: İnsan, hakikatle yüzleştiğinde zihinsel tutarlılığı çözülür.
Dünyada hakikati erteleyen, zanla yetinen bilinç; o gün çıplak gerçek karşısında ayakta kalamaz. Gaflet sarhoşluğu, dehşet sarhoşluğuna dönüşür.
3. Zihinsel Zelzele: Bilgisizce Allah Hakkında Konuşmak
“İnsanlardan öyle kimseler vardır ki hiçbir bilgisi olmadan Allah hakkında tartışır ve her azgın şeytanın peşinden gider.” (22:3)
Kıyamet tasvirinden birden bilgi alanına geçilmesi rastlantı değildir. Bu geçiş, Kur’an’ın en derin zihinsel operasyonlarından biridir.
Kozmik zelzelenin dünyadaki izdüşümü, sorumsuzluktur.
Kur’an defalarca uyarır:
-
“Hakkında bilgin olmayan şeyin peşine düşme.” (17:36)
-
“Allah hakkında bilmediğiniz şeyleri söylemeyin.” (2:169)
-
“Zan haktan hiçbir şey kazandırmaz.” (10:36)
Bilgisizce tartışmak (cedel), entelektüel kibirdir. İnsan, bilgi sahibi olmadan hüküm verir; zannı hakikat yerine koyar. Bu, zihinsel bir zelzeledir.
4. Sünnetullah: Şeytanın Velayeti ve Sâ‘îr
“Onun (şeytanın) hakkında yazılmıştır ki, kim onu dost edinirse mutlaka onu saptırır ve onu şâ‘îr’in azabına iletir.” (22:4)
“Kütibe aleyhi” ifadesi, bunun tesadüfi değil, değişmez bir yasa olduğunu bildirir. Şeytan zorlayıcı bir güç değildir:
“Benim sizin üzerinizde bir zorlamam yoktu; sadece çağırdım, siz de bana uydunuz.” (14:22)
Şeytanın yöntemi süslemedir (15:39). Zan, heva ve spekülasyon süslenir; kişi kendini haklı ve bilgili sanır.
Sonuç ise “Sâ‘îr”dir: Sürekli alevlenen ateş.
Bu ateş yalnızca fiziksel bir ceza değil; hakikatten kopmuş bilincin içsel yangınıdır. Anlamını yitirmiş, zan evrenine hapsolmuş zihnin kaçınılmaz sonudur.
5. Hakikat Zinciri: Kozmostan Bilince
Hac 1–4 ayetleri bir bütün olarak şu silsileyi kurar:
Bu yapı gösterir ki, kıyamet sadece gelecekteki bir olay değildir; dünyadayken başlayan bir yönelimdir. Zihinsel tercihler, ontolojik sonuçlara dönüşür.
Sonuç: En Büyük Deprem Bilinçte Başlar
Hac 1–4 bize şunu öğretir:
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder