Bizi Doğru Yoldan Ayırma” mı, “Bizi Doğru Yola İlet” mi?
Dua Dilinde Zann
“Bizi Doğru Yoldan Ayırma” mı, “Bizi Doğru Yola İlet” mi?
İnsan dua ederken sadece bir talepte bulunmaz; aslında o anda kendisi, Rabbi ve hakikat karşısındaki konumu hakkında bir hüküm verir. Gündelik dilde sıkça kullandığımız “Rabbimiz bizi doğru yoldan ayırmasın” cümlesi ilk bakışta masum ve dindar bir temenni gibi görünür. Ancak bu ifadenin derinliklerinde, farkında olmadan inşa edilmiş tehlikeli bir zan gizlidir: “Ben zaten doğru yoldayım, sadece bu konumumu korumak istiyorum.”
Oysa Kur’an’ın inşa ettiği mümin bilinci, bir "varış" sarhoşluğu değil, bir "oluş" ve "arayış" disiplinidir.
1. Doğru Yolun Sahibi ve Konumu
Kur’an’da “sırât-ı müstakîm” (dosdoğru yol), insanın üzerine kurulduğu sabit bir mülk değil; kaynağı Allah olan dinamik bir hakikat hattıdır. Hûd Suresi 56. ayette buyurulur:
“Şüphesiz Rabbim dosdoğru yol (sırât-ı müstakîm) üzeredir.”
Bu ayet, sarsıcı bir gerçeği fısıldar: Doğru yol, insanın statik bir konumu değil, Allah’ın zatına ve sıfatlarına ait bir makamdır. O yolun mutlak sahibi O’dur. İnsan ise o yola her an yeniden "iletilmeye" muhtaç olan bir yolcudur. Dolayısıyla hidayet, bir kez kazanılıp cepte taşınan bir sertifika değil; her nefeste talep edilmesi gereken bir yöneliştir.
2. Kur’an’ın Öğrettiği Dua: Dinamik Hidayet
İslam’ın temel metni olan Fâtiha Suresi, her gün onlarca kez bize şu duayı ettirir:
“Bizi dosdoğru yola ilet (İhdinâ).” (Fâtiha, 1:6)
Eğer insan zaten doğru yolda sabitlenmiş bir varlık olsaydı, Allah müminlere bu duayı her namazda tekrar ettirmezdi. Buradaki “İhdinâ” (Bizi ilet) emri; yolu bilmeyene yolu göstermeyi, yolda olana istikamet kazandırmayı ve menzile varana kadar rehberliğin kesilmemesini içerir. Bu dua, müminin "ben yoldayım" kibrinden sıyrılıp, "Rabbim, bir sonraki adımımda da Sana muhtacım" itirafıdır.
3. Zannın İnşa Ettiği "Eminlik" Tuzağı
“Bizi doğru yoldan ayırma” ifadesi, bilinçaltında şu anlamı taşır: “Biz doğru yoldayız; yeter ki dış bir etken bizi buradan koparmasın.” Bu yaklaşım, insanı kendi manevi konumundan emin olmaya (istiğna) sevk eder. Oysa Kur’an, insanı kendi nefsine karşı her an teyakkuz halinde olmaya çağırır.
Sapma, çoğu zaman dışarıdan gelen bir saldırıdan ziyade, içeride büyüyen bir zan hastalığıdır. Kehf Suresi 103-104. ayetler bu illüzyonu şöyle deşifre eder:
“De ki: Size, amelleri bakımından en çok ziyana uğrayanları haber verelim mi? Onların dünya hayatındaki çalışmaları boşa gitmiştir, oysa onlar güzel işler yaptıklarını sanıyorlardı (yehsebûn).”
4. Hidayet Bir Süreçtir, Sonuç Değil
Kur’an’da hidayet, bir kerelik bir olay değil; yönelimin her an yenilenmesidir. Bu yüzden sahih dua dili; geçmişteki konumuna güvenen değil, gelecekteki sapmalardan titreyen bir dildir. Âl-i İmrân Suresi 8. ayet bu dengeyi muazzam kurar:
“Rabbimiz! Bizi doğru yola ilettikten sonra kalplerimizi eğriltme.”
Bu ayet, "ayırma" demek yerine "eğriltme" (la tüziğ) kelimesini kullanarak, sapmanın insanın kalbindeki bir kayma ile başlayacağına dikkat çeker. İnsanın en güvenli hali, doğru yolda olduğunu "zannettiği" an değil; doğru yola "muhtaç" olduğunu bildiği andır.
Sonuç: Sahici Bir İtiraf Olarak Dua
“Rabbimiz bizi doğru yoldan ayırmasın” demek, geçmişe ve mevcuda yaslanan bir statü koruma talebidir. “Rabbimiz, bizi doğru yola ilet” demek ise, sonsuz bir acziyetle her an yeniden kurulan bir bağlanma talebidir.
Doğru yolda olduğumuzu varsaymak bir zan olabilir; ancak o yola her saniye muhtaç olduğumuzu bilmek mutlak bir hakikattir. Ve hakikatle edilen dua, zanna yaslanan duadan her zaman daha sahici, daha duru ve daha tesirlidir.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder