Çocuk Hakkında Allah'a Ortak Koşmak
Nimet Karşısında İnsanın Tevhid İmtihanı ve "Çocuk Hakkında Allah'a Ortak Koşmak" Ne Demektir?
Giriş
A'râf Suresi'nin 189 ve 190. ayetleri, tefsir tarihinde en fazla rivayetlerle açıklanmaya çalışılan pasajlardan biridir. Geleneksel yorumların önemli bir kısmı bu ayetleri ilk insan çiftiyle ilişkilendirirken, Kur'an kendi kavramsal örgüsü, dil yapısı ve bağlamı içinde okunduğunda çok daha kapsamlı bir tablo ortaya çıkar.
Kur'an'ın amacı belirli bir tarihî olayı anlatmak değil, her çağda tekrar eden insan psikolojisini ve tevhid imtihanını gözler önüne sermektir.
Ayetler şöyledir:
"O, sizi tek bir nefisten yaratan ve yanında huzur bulsun diye ondan eşini yaratandır. Eşiyle birleşince hafif bir yük yüklendi ve onu taşıdı. Gebeliği ağırlaşınca ikisi de Rableri Allah'a dua ettiler: 'Bize salih bir çocuk verirsen mutlaka şükredenlerden olacağız.' Fakat Allah onlara salih bir çocuk verince, kendilerine verdiği şey hakkında O'na ortaklar koştular. Allah onların ortak koştuklarından yücedir." (A'râf 7:189-190)
İlk bakışta konu çocuk gibi görünse de, ayetin asıl merkezinde nimet karşısında insanın tevhid bilincini koruyup koruyamaması vardır.
"Kendilerine Verdiği Şey Hakkında"
Ayetin en dikkat çekici ifadesi şudur:
فِيمَا آتَاهُمَا (fîmâ âtâhumâ)
Bu ifade "kendilerine verdiği şey hakkında" anlamına gelir.
Kur'an dikkat çekici biçimde "çocuğu ilah edindiler" demez.
Şirkin konusu çocuğun kendisi değildir. Şirk, Allah'ın verdiği nimet üzerindeki otoriteyi, korumayı, bereketi ve belirleyiciliği başkalarıyla paylaşmaktır.
İnsan, tamamen Allah'ın lütfu olan bir nimeti elde ettikten sonra onun korunmasını, başarısını veya geleceğini Allah'tan bağımsız güçlere bağlamaya başladığında, Kur'an bunu şirk olarak değerlendirir.
Nitekim Kur'an genel ilkeyi şöyle bildirir:
"Size ulaşan her nimet Allah'tandır." (Nahl 16:53)
Dolayısıyla A'râf 7:190 yalnız çocuk hakkında değil, Allah'ın verdiği bütün nimetler hakkında geçerli evrensel bir ilkedir.
Dilbilgisel Geçiş: İkilden Çoğula
Kur'an'ın ince anlatım özelliklerinden biri de ayetin gramer yapısıdır.
Başlangıçta anlatım ikil (tesniye) kalıbıyla ilerler:
- ikisi dua ettiler,
- ikisi istediler,
- ikisine verildi.
Fakat ayetin sonunda ifade birden çoğula dönüşür:
فَتَعَالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
"Allah onların ortak koştuklarından yücedir."
Buradaki "yüşrikûn" fiili çoğuldur.
Eğer anlatım yalnız belirli iki kişiyi hedefleseydi, ikil kalıbının devam etmesi beklenirdi.
Kur'an'ın çoğula geçmesi, artık anlatımın bütün insanlığa yöneldiğini gösterir. Böylece pasaj tarihî bir olay olmaktan çıkar, her nesilde tekrar eden insan davranışını anlatan evrensel bir ilkeye dönüşür.
Kur'an'da Tekrarlanan İnsan Psikolojisi
A'râf 189-190 Kur'an'da sıkça tekrar edilen ortak bir anlatım kalıbını izler.
İnsan darlıkta yalnız Allah'a yönelir.
Rahatladığında ise nimetin gerçek sahibini unutmaya başlar.
Ankebût Suresi bu durumu şöyle anlatır:
"Gemiye bindiklerinde dini yalnız Allah'a özgü kılarak O'na dua ederler. Fakat onları karaya çıkarınca hemen ortak koşarlar." (Ankebût 29:65)
Benzer şekilde:
"İnsana bir zarar dokunduğunda Rabbine yönelerek O'na yalvarır; sonra kendisine nimet verince daha önce yalvardığını unutur." (Zümer 39:8)
A'râf 189-190 da aynı psikolojiyi çocuk nimeti üzerinden göstermektedir.
Gebelikte dua vardır.
Doğumda şükür sözü vardır.
Nimet gerçekleşince ise tevhid bilinci zayıflayabilmektedir.
Şirk Sadece Putlara Tapmak Değildir
Kur'an'da şirk yalnızca putlara secde etmek anlamına gelmez.
Allah'ın;
- hükmünü,
- korumasını,
- yardımını,
- nimet üzerindeki tasarrufunu,
- mutlak belirleyiciliğini
başka güçlerle paylaşmak da şirktir.
Bu nedenle çocuk;
- korunurken,
- yetiştirilirken,
- geleceği planlanırken,
- başarısı açıklanırken,
Allah'ın yerine başka güçlere mutlak belirleyicilik verilmesi, ayetin uyardığı zihniyetin bir parçası hâline gelebilir.
Çocuk Kur'an'da Bir İmtihandır
Kur'an çocukları mutlak mutluluk kaynağı olarak değil, emanet ve imtihan olarak tanımlar.
"Mallarınız ve çocuklarınız ancak bir imtihandır." (Enfâl 8:28)
"Ey iman edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah'ı anmaktan alıkoymasın." (Münâfikûn 63:9)
Bu nedenle çocuk, insanı Allah'a yaklaştırabileceği gibi, Allah'tan uzaklaştıran bir bağlılığa da dönüşebilir.
Günümüzde Ayetin Mesajı
Bugün putlar değişmiş olsa da insan psikolojisi değişmemiştir.
Modern insan bazen çocuğun geleceğini yalnız ekonomik güce, diplomaya, kariyere veya sosyal çevreye bağlayabilmektedir.
Bazıları çocuğunu Allah'ın emaneti olarak değil, kendi projesi ve başarısının uzantısı olarak görmektedir.
Bazıları ise çocuk sevgisini Allah'ın ölçülerinin önüne geçirebilmektedir.
Kur'an, sebepleri inkâr etmeyi değil; sebeplerin üstünde mutlak tasarruf sahibinin yalnız Allah olduğunu unutmamayı öğretir.
Tevhid, nimeti sebepler üzerinden değil, nimetin gerçek sahibi üzerinden okumaktır.
Sonuç
A'râf 7:189-190 belirli iki kişinin tarihî hikâyesi olmaktan çok, bütün insanlığın değişmeyen imtihanını anlatmaktadır.
Kur'an, çocuğu ilah edinmekten değil; çocuk konusunda Allah'ın otoritesini, nimet üzerindeki hakkını ve mutlak tasarrufunu başkalarıyla paylaşmaktan sakındırmaktadır.
İnsan sıkıntıda yalnız Allah'a yönelmekte; nimet elde edince ise çoğu zaman nimetin gerçek sahibini unutabilmektedir.
Bu yüzden A'râf 7:190, yalnız anne-babalara değil, Allah'ın verdiği her nimet karşısında bütün insanlığa yöneltilmiş bir tevhid çağrısıdır.
Tevhid yalnız ibadetlerde değil; nimetin kaynağını doğru bilmekte, koruyucunun yalnız Allah olduğunu kabul etmekte ve her emaneti gerçek sahibine nispet etmekte tamamlanır. Kur'an'ın mesajı açıktır: Allah'ın verdiği hiçbir nimet, insanı Allah'tan uzaklaştırmamalı; aksine O'na olan kulluğunu ve şükrünü artırmalıdır.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder