Dağlar gibi Gemiler Ne Alaka❓️
Dağlar Gibi Gemiler Ne Alaka❓️
Şûrâ 42:32 ve Rahmân 55:24 Ekseninde "El-Cevâr" ve "El-A'lâm" Kavramlarının Kur'an Semantiği Açısından Bütüncül Analizi
Özet
Kur'an-ı Kerim, kelime seçiminde olağanüstü bir hassasiyet gösteren, yakın anlamlı gibi görünen kelimeler arasında dahi önemli semantik ayrımlar yapan ilahi bir hitaptır. Şûrâ Suresi 42:32 ve Rahmân Suresi 55:24'te geçen "el-cevâr fil-bahr kel-a'lâm" ifadesi geleneksel olarak "dağlar gibi gemiler" şeklinde tercüme edilmiştir. Ancak Kur'an'ın kendi kavramsal bütünlüğü incelendiğinde, burada "dağ" anlamındaki cibâl yerine a'lâm kelimesinin bilinçli olarak tercih edildiği görülmektedir. Bu çalışma, a'lâm ve el-cevâr kelimelerinin Kur'an'daki kullanım alanlarını inceleyerek söz konusu ayetlerin yalnızca büyük gemileri değil, ilahi yasalarla hareket eden ve ufukta belirginleşen dinamik sistemleri anlattığını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
1. Giriş
Kur'an'ın anlaşılmasında en güvenilir yöntemlerden biri, Kur'an'ın Kur'an ile açıklanmasıdır. Çünkü Kur'an aynı kavramları farklı bağlamlarda kullanarak kendi anlam haritasını kendisi oluşturur.
Şûrâ 42:32 ve Rahmân 55:24'te şöyle buyrulur:
"Denizde akıp gidenler O'nun ayetlerindendir; onlar a'lâm gibidir."
Asırlar boyunca bu ifade "dağlar gibi gemiler" şeklinde anlaşılmıştır. Fakat Kur'an'ın kelime tercihleri incelendiğinde bunun yalnızca büyüklüğü anlatan bir benzetme olmadığı görülmektedir.
2. A'lâm mı, Cibâl mi?
Kur'an gerçek dağlardan söz ederken istisnasız şekilde cebel veya cibâl kelimelerini kullanır.
Bu kök;
- ağırlık,
- sağlamlık,
- heybet,
- kütlesel büyüklük
anlamlarını taşır.
Nitekim Hûd 42'de Nuh'un gemisini kuşatan dalgalar anlatılırken:
"...dalgalar dağlar (kel-cibâl) gibiydi."
Burada gerçekten kütle ve hacim vurgulanmaktadır.
Ancak Şûrâ ve Rahmân surelerinde aynı kelime kullanılmamıştır.
Onun yerine a'lâm denmiştir.
Bu tercih tesadüf değildir.
3. A'lâm Ne Demektir?
"A'lâm", ilm kökünden gelir.
Temel anlamı;
- alamet,
- belirgin işaret,
- yön gösterici,
- uzaktan seçilen siluet,
- bayrak,
- sınır taşı
demektir.
Çölde yolcuların yön bulduğu yüksek kayalar veya dikili işaretler de alem olarak isimlendirilmiştir.
Dolayısıyla burada esas vurgu;
büyüklük değil, görünürlük ve yol göstericiliktir.
Gemiler denizin ortasında uzaktan seçilen işaretler gibi görünmektedir.
Kur'an'ın yaptığı benzetme budur.
4. El-Cevâr: Gemi Değil, Akıp Gidenler
Bir diğer dikkat çekici tercih ise "el-cevâr" kelimesidir.
Kur'an burada;
- sefîne,
- fulk
gibi doğrudan "gemi" anlamındaki isimleri kullanmaz.
Onun yerine;
el-cevâr
yani
"akıp gidenler"
ifadesini kullanır.
Bu tercih dikkati nesneden çok harekete yöneltmektedir.
Çünkü Kur'an hareket eden sistemleri anlatmaktadır.
5. Gökyüzü ve Deniz Aynı Yasaya Tabi
Aynı kök Tekvîr Suresi'nde de geçmektedir.
Orada gökyüzünde yörüngelerinde akıp giden yıldızlar anlatılır.
Böylece Kur'an;
- gökte akan sistemlerle,
- denizde akan sistemleri
aynı ilahi düzene bağlamaktadır.
Bunların tamamı Allah'ın koyduğu yasalar içinde hareket etmektedir.
Bu nedenle el-cevâr, yalnızca insan yapımı gemileri değil; ilahi düzen içinde akıp giden bütün sistemleri çağrıştıran evrensel bir kavramdır.
6. Siyak-Sibakın Gösterdiği Anlam
Hemen sonraki ayette şöyle denilir:
"Eğer dilerse rüzgârı durdurur; onlar denizin üzerinde hareketsiz kalırlar."
Burada övülen şey gemi değildir.
Övülen;
onu hareket ettiren ilahi düzendir.
İnsan gemiyi yapabilir.
Fakat;
- rüzgârı,
- kaldırma kuvvetini,
- suyun özelliklerini,
- akıntıları,
- fizik yasalarını
yaratan insan değildir.
Geminin hareketi tamamen Allah'ın koyduğu düzen sayesinde mümkündür.
7. Denizin Üzerinde Duran Gemi: Alışkanlığın Örttüğü Bir Ayet
İnsan sürekli gördüğü olaylara zamanla alışır.
Oysa biraz düşünüldüğünde denizin üzerinde on binlerce ton ağırlığında çelikten yapılmış dev yapıların batmadan durması başlı başına hayret verici bir olaydır.
Kur'an da tam olarak bu hayret duygusunu uyandırmaktadır.
Şûrâ Suresi önce denizde akıp gidenleri Allah'ın ayetlerinden biri olarak gösterir.
Ardından;
"Eğer dilerse rüzgârı durdurur; onlar denizin üzerinde hareketsiz kalırlar."
buyurarak insanı geminin kendisine değil, onu mümkün kılan ilahi sisteme yönlendirir.
Bugün bilim bunu kaldırma kuvveti, yoğunluk dengesi, akışkanlar mekaniği ve fizik yasalarıyla açıklar.
Fakat Kur'an'ın dikkat çektiği nokta, bu yasaların varlığı ve sürekliliğidir.
İnsan onları üretmez; yalnızca keşfeder ve kullanır.
Bu nedenle denizin üzerinde duran her gemi, Allah'ın koyduğu yasaların gözle görülen bir ayetidir.
8. Evrensel Bir Kavram
Kur'an "gemi" demek yerine "akıp gidenler", "dağ" demek yerine "a'lâm" diyerek anlamı belirli bir teknolojiye hapsetmemektedir.
Böylece ifade;
- yelkenlileri,
- konteyner gemilerini,
- savaş gemilerini,
- balıkçı teknelerini,
- deniz araştırma platformlarını,
- petrol platformlarını,
- hatta gelecekte deniz üzerinde yükselecek yeni teknolojileri
kapsayacak evrensel bir anlam kazanmaktadır.
Çünkü ortak özellik;
ufukta belirginleşen ve ilahi yasalar sayesinde hareket eden büyük işaretler olmalarıdır.
Sonuç
Şûrâ 42:32 ve Rahmân 55:24 ayetlerinde geçen "el-cevâr kel-a'lâm" ifadesi, yalnızca "dağlar gibi gemiler" şeklinde çevrilebilecek basit bir büyüklük benzetmesi değildir.
Kur'an, kütlesel büyüklüğü anlatmak istediğinde cibâl kelimesini kullanmaktadır. Buna karşılık burada a'lâm kelimesini seçerek, deniz ufkunda belirginleşen, yön gösteren, uzaktan seçilen siluetlere dikkat çekmektedir. Aynı şekilde el-cevâr kelimesi de odağı geminin maddesinden çok, Allah'ın koyduğu yasalar içinde gerçekleşen harekete yöneltmektedir.
Böylece ayetler, yalnızca büyük gemileri değil; gökte ve denizde ilahi yasalar doğrultusunda işleyen bütün dinamik sistemleri hatırlatan evrensel bir perspektif sunmaktadır. İnsan için asıl hayret verici olan, gemilerin büyüklüğü değil; böylesine ağır yapıların su üzerinde güvenle taşınabilmesi ve hareket edebilmesidir. Kur'an, insanı alışkanlığın perdelediği bu gerçeği yeniden görmeye davet eder ve denizin üzerinde akıp giden her belirgin silueti Allah'ın ayetlerinden biri olarak okumaya çağırır.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder