Musa'nın İki Deniz Yolculuğu
Musa'nın İki Deniz Yolculuğu
Denizin Yarılması, Mecmeu'l-Bahreyn ve Unutulan Balık Aynı Hidayet Yolunun Farklı Durakları mı?
Nitekim Kur'an kıssalarının amacı tarih öğretmek değil, ibret ve hidayet sunmaktır:
"Andolsun, onların kıssalarında akıl sahipleri için ibret vardır. Bu, uydurulmuş bir söz değildir; aksine kendinden öncekileri doğrulayan, her şeyi açıklayan, iman eden bir toplum için hidayet ve rahmettir." (Yusuf 12/111)
Bu bakımdan Musa kıssasında dikkat çeken birbirini tamamlayan altı önemli durak vardır:
- Nil'e bırakılması,
- Medyen'deki su başı,
- Kayadan su çıkarılması,
- Denizin yarılması,
- Mecmeu'l-Bahreyn yolculuğu,
- Balığın kaybolması.
İlk bakışta birbirinden bağımsız görünen bu olaylar, Kur'an'ın kelime örgüsü içinde okunduğunda aynı ilahî eğitim sürecinin farklı aşamaları olarak görünmektedir.
Musa'nın Hayatı Neden Sürekli Su Etrafında Şekillenir?
Kur'an'da Musa'nın hayatı baştan sona suyla iç içedir.
- Nil'e bırakılır (Kasas 28/7).
- Firavun'un sarayına su yoluyla ulaşır (Kasas 28/8).
- Medyen'de iki kadına su başında yardım eder (Kasas 28/23).
- Kayaya vurur, su çıkar (Bakara 2/60; A'râf 7/160).
- Deniz yarılır (Şuarâ 26/63).
- Mecmeu'l-Bahreyn'e gider (Kehf 18/60).
- Balık denizde yol edinir (Kehf 18/61).
Bu kadar yoğun tekrarın yalnızca coğrafî şartlarla açıklanması oldukça güç görünmektedir.
Kur'an suyu sadece fiziksel hayatın kaynağı olarak tanıtmaz.
"Biz her canlı şeyi sudan yarattık." (Enbiyâ 21/30)
Fakat aynı Kur'an, vahyin de insana hayat verdiğini bildirir:
"Ey iman edenler! Size hayat verecek şeye sizi çağırdığı zaman Allah'a ve Resulüne icabet edin." (Enfâl 8/24)
Böylece su, Kur'an'da hem biyolojik hayatın hem de vahiy ile dirilen bilinç hayatının ortak sembolü hâline gelir.
Musa'nın bütün yolculuklarının su etrafında gelişmesi bu yüzden dikkat çekicidir.
İlk Eğitim: Nil Korkunun Değil Güvenin Yoludur
Musa henüz bebekken annesine şu vahiy gelir:
"Onu sandığa koy ve nehre bırak..." (Kasas 28/7)
İnsan açısından bakıldığında nehir tehlikedir.
Allah açısından bakıldığında ise kurtuluş yoludur.
Kur'an daha Musa'nın hayatının başında önemli bir ilke öğretmektedir:
Allah bazen insanın en büyük korkusunu en büyük kurtuluş aracına dönüştürür.
Nil yalnızca su değildir.
Allah'ın açtığı ilk yoldur.
Medyen Kuyusu: Rızka Giden Yol
Musa Mısır'dan çıktıktan sonra yine bir su başına gelir.
Medyen kuyusunda iki genç kadına yardım eder.
Bu yardımın ardından hem barınma hem aile hem de yeni bir hayatın kapısı açılır.
Su burada yalnızca susuzluğu gidermez.
Yeni bir hayatın başlangıcına dönüşür.
Kur'an yine aynı modeli öğretmektedir:
İnsan Allah'ın gösterdiği doğru davranışı seçtiğinde görünmeyen kapılar açılır.
Kayadan Fışkıran Su: Hidayet Rastgele Dağılmaz
Çölde İsrailoğulları susayınca Musa Rabbine yönelir.
Allah şöyle buyurur:
"Asanla taşa vur."
"Taştan on iki pınar fışkırdı. Her topluluk kendi içeceği yeri bildi." (Bakara 2/60)
Burada çoğu zaman yalnızca mucize üzerinde durulur.
Oysa Kur'an'ın dikkat çektiği ayrıntı bundan daha derindir.
"Her topluluk kendi içeceği yeri bildi."
Burada "bildi" anlamındaki alimet (علمت) fiili kullanılır.
Su yalnızca verilmez.
Suya ulaşmanın bilgisi de verilir.
Kur'an'ın hidayet anlayışı da tam olarak budur.
Allah sadece nimeti vermez.
O nimete ulaştıran yolu da öğretir.
On iki pınarın oluşması, ilahî düzenin rastgele değil ölçüyle kurulduğunu gösterir.
Su nasıl belli kanallar üzerinden akıyorsa, hidayet de Allah'ın belirlediği ölçü içinde insana ulaşmaktadır.
Asa: Açılan Kapıların Anahtarı
Musa'nın asası Kur'an boyunca sürekli aynı görevi üstlenir.
Taşa vurur.
Su çıkar.
Denize vurur.
Yol açılır.
Sihirbazların düzenini bozar.
Hakikat görünür olur.
Dolayısıyla asa sihirli bir değnek değildir.
Allah'ın emriyle hakikatin önündeki engelleri kaldıran ilahî müdahalenin sembolüdür.
Her olayın sonunda aynı sonuç ortaya çıkar:
Kapalı olan açılır.
Engel kalkar.
Hayat yeniden akmaya başlar.
Denizin Yarılması: Asıl Mucize Yolun Açılmasıdır
Şuarâ 63'te Allah Musa'ya şöyle buyurur:
"Asanla denize vur."
Ardından deniz yarılır.
Burada kullanılan felk (فلق) kökü yalnızca fiziksel yarılmayı ifade etmez.
En'âm 96'da Allah,
"Sabahı yarıp çıkarandır."
buyurur.
Sabahın yarılması karanlığın ardından hakikatin ortaya çıkmasıdır.
Dolayısıyla denizin yarılması da yalnızca fiziksel bir olay değil, hakikatin önündeki engelin kaldırılmasıdır.
Bunu Tâhâ 77 daha açık ifade eder:
"Denizde onlar için kuru bir yol aç."
Kur'an burada denizin nasıl yarıldığıyla ilgilenmez.
Yolun açılmasıyla ilgilenir.
Çünkü Kur'an'ın amacı mucizeyi değil, hidayeti öğretmektir.
Kur'an'ın Anahtar Kavramlarından Biri: Sebîl
Kehf sûresinde balık anlatılırken şöyle denilir:
"Balık denizde kendisine bir yol (sebîl) edindi." (Kehf 18/61)
Sebîl kelimesi Kur'an boyunca;
- Allah'ın yolu,
- Hidayet yolu,
- Müminlerin yolu,
- Sapkınların yolu
anlamlarında kullanılır.
Balık yalnızca hareket etmez.
Bir sebîl oluşturur.
İşte burada dikkat çekici bir bağlantı ortaya çıkar.
Tâhâ sûresinde Allah denizin içinde yol açmaktadır.
Kehf sûresinde ise balık denizin içinde yol oluşturmaktadır.
İlkinde yolu Allah açar.
İkincisinde ise ilahî işaret insanı o yola yönlendirir.
Mecmeu'l-Bahreyn Gerçekten Bir Coğrafya mı?
Musa şöyle der:
"İki denizin birleştiği yere ulaşıncaya kadar durmayacağım." (Kehf 18/60)
Kur'an bu yerin neresi olduğunu söylemez.
Çünkü kıssanın devamında coğrafya değil, ilim anlatılır.
Allah'ın katından ilim verilen kul ile karşılaşılır.
Bu nedenle iki denizin birleşmesi yalnızca iki su kütlesinin birleşmesi olmayabilir.
İki bilgi alanının kesişmesini de temsil ediyor olabilir.
Nitekim Kur'an başka yerlerde de iki denizi birlikte zikreder (Rahmân 55/19-20, Furkân 25/53, Fâtır 35/12).
Her kullanımda ortak nokta, farklı iki yapının Allah'ın koyduğu ölçü içinde buluşmasıdır.
Deniz Bilginin Sembolü de Olabilir
Lokman sûresi bu konuda dikkat çekici bir örnek verir:
"Yeryüzündeki bütün ağaçlar kalem, deniz de mürekkep olsa..." (Lokman 31/27)
Burada deniz artık fiziksel su değildir.
Allah'ın bitmeyen kelimelerini temsil eden bilgi hazinesidir.
Dolayısıyla Mecmeu'l-Bahreyn yalnızca iki denizin birleşmesi değil;
iki bilgi alanının,
iki hikmet kapısının,
iki idrak seviyesinin buluşması olarak da okunabilir.
Balık Neden Yol Gösteriyor?
Kur'an şöyle der:
"Balık denizde kendisine bir yol edindi."
Ardından bu yol serab olarak tanımlanır.
Bu kelime Kur'an'da yalnızca burada geçmektedir.
Anlam alanı;
- gizli geçit,
- iz,
- koridor,
- tünel
şeklindedir.
Balık hedef değildir.
İşarettir.
İnsan hakikate doğrudan değil, işaretleri takip ederek ulaşır.
Kur'an da kendisini sürekli "ayetler" yani işaretler olarak tanımlar.
Unutulan Balık: Kaybolan İşaret
Genç yardımcı şöyle der:
"Onu bana ancak şeytan unutturdu." (Kehf 18/63)
Kur'an burada özellikle "unutmak" fiilini seçmektedir.
Kur'an boyunca unutmak;
- Allah'ı unutmak,
- Ahdi unutmak,
- Ayetleri unutmak
şeklinde hidayetten uzaklaşmanın sebeplerinden biri olarak anlatılır.
Balığın unutulması da hakikate ulaştıracak işaretin gözden kaçırılmasını temsil ediyor olabilir.
Buna karşılık Kur'an sürekli zikri emreder.
Çünkü zikir, unutulan yolu yeniden bulmaktır.
Musa'nın Yolculuğu Aslında Her Müminin Yolculuğudur
Kur'an kıssaları geçmişi anlatırken bugünü inşa eder.
Musa'nın karşılaştığı denizler bugün de insanların önündedir.
Kimi zaman korkular,
kimi zaman bilgi eksikliği,
kimi zaman unutkanlık,
kimi zaman önyargılar,
kimi zaman da çaresizlik insanın önünde aşılmaz görünen denizlere dönüşmektedir.
Fakat Musa kıssalarının ortak öğretisi şudur:
Önce güven.
Sonra hareket.
Ardından Allah'ın açtığı yol.
Nitekim Allah şöyle buyurur:
"Kim Allah'a karşı sorumluluk bilinciyle yaşarsa Allah ona bir çıkış yolu ihsan eder." (Talâk 65/2)
Ve hemen ardından:
"Kim Allah'a tevekkül ederse O ona yeter." (Talâk 65/3)
Deniz önce açılmadı.
Musa önce Allah'ın emrine teslim oldu.
Yol, teslimiyetin ardından açıldı.
Bugün de hidayet yolu aynı ilkeye dayanır.
İnsan bütün yolu görmek zorunda değildir.
Allah için ilk adımı atması yeterlidir.
Sonuç
Musa'nın hayatına bütüncül olarak bakıldığında aynı ilahî eğitim modeli tekrar tekrar karşımıza çıkar.
Nil, korkunun içinden güvene açılan ilk yoldur.
Medyen kuyusu, rızka ulaşan yolun başlangıcıdır.
Kayaya vurulan asa, hayat veren suyu ve her kabilenin kendi pınarını bulmasını sağlar; böylece Allah'ın nimeti kadar nimete ulaştıran bilgiyi de verdiğini gösterir.
Denizin yarılması, önündeki engelleri aşan kurtuluş yoluna dönüşür.
Mecmeu'l-Bahreyn, insanı daha derin bir bilgi ufkuna taşır.
Balık ise hakikate ulaştıran işaretin peşinden gidilmesi gerektiğini öğretir.
Bütün bu kıssalar, Kur'an'ın değişmeyen sünnetini ortaya koymaktadır.
Allah insanı kapalı kapılar önünde bırakmaz.
Arayan için işaretler,
öğrenen için ilim,
güvenen için yollar,
sabreden için çıkış yaratır.
Musa'nın suyla başlayan ve yine su etrafında devam eden yolculuğu, yalnızca bir peygamberin hayat hikâyesi değildir.
O, her çağdaki müminin korkudan güvene, susuzluktan hayata, cehaletten ilme ve engellerden hidayete doğru yaptığı yolculuğun Kur'an'daki en kapsamlı temsilidir.
Su nasıl bedenin hayatı ise, vahiy de kalbin hayatıdır. Musa kıssalarında suyun her defasında yeni bir kapıya, yeni bir yola ve yeni bir bilgiye dönüşmesi, Kur'an'ın hidayeti "hayat veren su" olarak sunduğunu gösteren en güçlü anlatımlardan biridir. Bu sebeple Nil, kaya, deniz ve Mecmeu'l-Bahreyn birbirinden kopuk mucizeler değil; aynı ilahî hidayet yolunun ardışık durakları olarak okunabilir. Bu bütünlük görüldüğünde Musa'nın iki deniz yolculuğu, aslında her müminin ömür boyu sürdürdüğü hidayet yolculuğunun sembolik anlatımı hâline gelir.
Yorumlar
Yorum Gönder