BALDIRIN AÇILACAĞI GÜN!

Hesap Gününün Kaçınılmaz Gerçeği

Kur’an'da insanı düşündüren, üzerinde durmaya ve dikkatle incelenmeye değer ifadeler vardır. Bunlardan biri de Kalem Suresi 42. ayette geçen “baldırın açılacağı gün” ifadesidir.

Bu ayet; Şia, Ehli Sünnet ve Selefi şirk inançlarında haşa Allah ile ilişkilendirilir. Üzerinde düşünülmeden yalnızca kelimelerin ilk ve fiziksel anlamlarına indirgenirse çok daha büyük bir sorun ortaya çıkar: Allah'ın hiçbir şeye benzemediğini bildiren Kur’an ayetleri göz ardı edilerek O'na yaratılmışlara ait fiziksel özellikler isnat edilmeye başlanır.

Peki gerçekten Allah'ın bir baldırından mı söz edilmektedir? Yoksa insanın karşılaşacağı büyük sıkıntıyı, dehşeti, çaresizliği ve hesap gününün ağırlığını anlatan bir ifade mi kullanılmaktadır?

Öncelikle şu muhkem ölçüyü hatırlayalım:

Şûrâ 42:11:

“...O'nun benzeri hiçbir şey yoktur. O, işitendir, görendir.”

Bu ayet, Allah'ı tanıma konusunda tartışmaya kapalı bir ölçü ortaya koyar. Allah, yarattıklarından hiçbirine benzemez. İnsan bedenine ait özelliklerle tanımlanamaz, yaratılmışların sınırları içerisinde düşünülemez.

Öyleyse Kalem 68:42'deki ifadeyi değerlendirirken ilk yapmamız gereken, Allah'ın benzersizliğini bildiren bu muhkem ayeti göz ardı etmemektir.

Bir ayetin kelimesini açıklamaya çalışırken başka bir ayetin açık hükmünü çiğnemek, Kur’an'ı Kur’an ile anlamak değildir.

1. KALem 68:42-43: Ayette Gerçekte Ne Anlatılıyor?

Önce ayetleri birlikte okuyalım:

Kalem 68:42-43:

“O gün baldırın açılacağı ve secdeye çağrılacakları gün, artık güç yetiremezler.”

“Gözleri korkudan düşük, kendilerini zillet kaplamış bir halde bulunurlar. Oysa onlar, sapasağlam oldukları dönemde secdeye çağrılıyorlardı.”

Bu iki ayeti birbirinden koparmadan okumak gerekir. Çünkü 42. ayette başlayan anlatım, 43. ayette açıklanan insan manzarasıyla tamamlanmaktadır.

Ayetin Arapça ifadesinde geçen temel kelime sâktır. Bu kelimenin bilinen sözlük karşılığı baldırdır. Ancak bir kelimenin sözlük karşılığını bilmek, o kelimenin her cümlede mutlaka fiziksel anlamıyla kullanıldığını göstermez.

Dil, yalnızca kelimelerin sözlük karşılıklarından ibaret değildir. Deyimler, mecazlar, temsiller ve bağlam, anlatılmak istenen anlamın belirlenmesinde önemli rol oynar.

Arapçada bir işin ağırlaşmasını, sıkıntının şiddetlenmesini ve zor bir durumun ortaya çıkmasını anlatan sâk kelimesiyle ilişkili deyimsel kullanımlar da bulunmaktadır.

Bu nedenle söz konusu ifadeyi yalnızca anatomik bir tasvir olarak değerlendirmek yerine, dilin imkânları ve ayetin devamındaki anlatım çerçevesinde incelemek gerekir.

Burada önemli olan, kelimeye önceden belirlenmiş bir anlam yüklemek değil, Kur’an'ın bize gösterdiği bütünlüğü dikkate almaktır.

2. ALLAH'IN BENZERİ YOKTUR: MUHKEM AYETİ GÖRMEZDEN GELEMEYİZ!

Şimdi meselenin en önemli noktasına gelelim.

Kur’an Allah'ı nasıl tanıtmaktadır?

İhlâs 112:1-4:

“De ki: O Allah birdir. Allah Samed'dir. Doğurmamış ve doğurulmamıştır. Hiçbir şey O'nun dengi değildir.”

Şûrâ 42:11:

“...O'nun benzeri hiçbir şey yoktur...”

Bu ayetler Allah'ın yaratılmış hiçbir varlığa benzemediğini açıkça ortaya koymaktadır.

İnsan bir bedene sahiptir. Bedeni organlardan oluşur. Yaşlanır, değişir, sınırlıdır ve yaratılmıştır. Allah ise yarattığı hiçbir varlıkla aynı özelliklere sahip değildir.

Öyleyse Allah'ı insan bedenine ait bir uzuvla tanımlamak nasıl mümkün olabilir?

Burada şu soruyu sormak gerekir:

Bir ayetin ifadesini açıklarken Allah'ın benzersizliğini bildiren açık ayetleri neden göz ardı edelim?

Müteşâbih bir ifadeyi açıklamak için muhkem bir hükmü devre dışı bırakmak yerine, müteşâbih ifadeyi muhkem ölçüler içerisinde değerlendirmemiz gerekmez mi?

Kur’an'ın bir ayetini anlamaya çalışırken başka bir ayetini inkâr eder gibi yorumlamak, bütüncül okuma değildir.

3. MÜTEŞÂBİH AYETLERİ NASIL ANLAMALIYIZ?

Kur’an, kendi içerisindeki ayetlerin bir kısmının muhkem, bir kısmının müteşâbih olduğunu bildirir.

Âl-i İmrân 3:7:

“Kitabı sana indiren O'dur. Onun bir kısmı muhkem ayetlerdir; bunlar kitabın anasıdır. Diğerleri ise müteşâbihtir...”

Bu ayet, Kur’an'ı anlamaya çalışan insan için son derece önemli bir ölçü sunmaktadır.

Muhkem ayetler, kitabın temelini ve ölçüsünü oluşturur. Müteşâbih ifadeler ise bu temel göz ardı edilmeden değerlendirilmelidir.

Kur’an'ın anlatımında farklı ifade biçimleri bulunur. Bazen doğrudan hüküm bildirilir, bazen örnek verilir, bazen benzetme yapılır, bazen de insanın zihninde güçlü bir sahne canlandıran tasvirler kullanılır.

Örneğin:

İbrahim 14:1:

“...İnsanları Rablerinin izniyle karanlıklardan aydınlığa çıkarman için sana indirdiğimiz bir kitaptır...”

Buradaki karanlık ve aydınlık anlatımını yalnızca fiziksel ışık ve karanlık olarak değerlendirmek mümkün değildir. İnsanların içinde bulunduğu düşünsel, ahlaki ve toplumsal durumlar da bu anlatımla ifade edilmektedir.

Yine:

İbrahim 14:18:

“Rablerini inkâr edenlerin amelleri, fırtınalı bir günde rüzgârın şiddetle savurduğu küle benzer...”

Burada da insanın amellerinin boşa çıkması, güçlü bir benzetmeyle anlatılmaktadır.

Demek ki Kur’an'ın anlatımında kelimelerin ilk anlamından daha geniş bir mesaj taşıyan ifadeler bulunmaktadır.

Kalem 68:42'deki anlatımı da bu ihtimal çerçevesinde değerlendirmeliyiz. Burada önemli olan, Allah'a fiziksel bir özellik isnat etmek değil, ayetin hesap gününe ilişkin ortaya koyduğu sahneyi ve mesajı anlamaktır.

Ancak müteşâbih ifadenin bütün ayrıntılarını kesin olarak çözdüğümüzü iddia etmek de doğru değildir. Anlamadığımız veya kesinliğinden emin olmadığımız noktaları zorlayarak açıklamak yerine, ayetin açıkça ortaya koyduğu mesajla yetinmek gerekir.

4. AYETİN DEVAMI HER ŞEYİ DEĞİŞTİRİYOR: NEDEN ARTIK GÜÇ YETİREMİYORLAR?

Şimdi ayetin en dikkat çekici bölümüne bakalım.

Kalem 68:42'de bir sahne anlatılıyor:

İnsanlar secdeye çağrılıyor fakat artık güç yetiremiyorlar.

Kalem 68:43'te ise bu insanların durumu açıklanıyor:

• Gözleri korkudan aşağı düşmüştür.

• Kendilerini zillet kaplamıştır.

• Dünyadayken secdeye çağrılmışlardır.

• Fakat artık o çağrıya karşılık verebilecek durumda değillerdir.

Özellikle son cümle üzerinde düşünelim:

“Oysa onlar, sapasağlam oldukları dönemde secdeye çağrılıyorlardı.”

Burada geçmiş ile gelecek, imkân ile çaresizlik, tercih ile zorunlu yüzleşme karşı karşıya getirilmektedir.

Dünyadayken insanın önünde bir fırsat vardı. Sağlığı, gücü, iradesi ve tercih hakkı bulunuyordu. Allah'ın çağrısına karşılık verebilir, yanlışından dönebilir, hakikati kabul edebilirdi.

Fakat bazı insanlar bu çağrıya karşılık vermediler. Kibirleri, çıkarları, alışkanlıkları ve kendi oluşturdukları düzenler uğruna hakikate sırt çevirdiler.

Şimdi ise hesap günü gelmiştir.

Artık dünyadaki imtihan şartları yoktur. İnsanın tercihlerini değiştirebileceği, kendisini düzeltebileceği ve ertelediği sorumluluklarını yerine getirebileceği bir fırsat kalmamıştır.

Ayetin ortaya koyduğu çarpıcı karşıtlık şudur:

Dünyadayken çağrıldılar, karşılık vermediler. Hesap günü geldiğinde karşılık vermek isteyecekler fakat artık güç yetiremeyecekler.

İşte ayetin insanı sarsması gereken tarafı budur.

5. SECDEYE ÇAĞRILMAK: YALNIZCA BİR HAREKET Mİ, YOKSA HAKİKATE TESLİMİYET Mİ?

Kur’an'da secde kavramını da kendi bütünlüğü içerisinde değerlendirmek gerekir.

Secde, insanın Allah karşısındaki teslimiyetini, boyun eğmesini ve O'nun hükmünü kabul etmesini ifade eden önemli bir kavramdır.

İnsan yalnızca bedensel bir hareket gerçekleştirmekle değil, hayatında Allah'ın belirlediği hakikate karşı nasıl bir tutum sergilediğiyle de sınanır.

Bakara 2:34'te meleklere Âdem'e secde etmeleri emredilir. Bu anlatımda secde, Allah'ın emrine karşı gösterilen itaatin ve teslimiyetin bir ifadesidir.

A'râf 7:12'de ise İblis'in secde etmemesinin arkasında kibir ve kendisini üstün görme anlayışı bulunduğu açıklanır.

İblis'in problemi bir hareketi yapmayı unutması değildi. O, Allah'ın emrine karşı kendi değerlendirmesini üstün tutmuştu.

Bu açıdan Kalem 68:42-43'teki sahne üzerinde düşünürken şu soruyu da sormalıyız:

İnsan bugün Allah'ın çağrısına gerçekten karşılık veriyor mu, yoksa yalnızca kendisini Allah'a bağlı zannedeceği bazı davranışlarla mı yetiniyor?

Allah'ın ayetlerini duyduğu hâlde hayatında onların gereğini yerine getirmeyen, hakikati çıkarlarına göre eğip büken, Allah'ın hükmü yerine insanların oluşturduğu hükümleri üstün tutan bir insanın secde çağrısına karşı tutumu nedir?

Bu sorular, ayetin mesajını günlük hayatımıza taşımamızı sağlar.

6. ALLAH'IN ÇAĞRISINI ERTELEYENLERİN EN BÜYÜK YANILGISI

İnsan çoğu zaman kendisine tanınan fırsatların sonsuza kadar devam edeceğini zanneder.

Bugün doğruyu görmezden gelir, yarın düzeltirim der.

Bugün Allah'ın ayetlerini araştırmaz, bir gün mutlaka anlarım der.

Bugün haksızlığa sessiz kalır, şartlar değişince doğruyu savunacağını düşünür.

Bugün kendisine ulaşan hakikati erteler, fakat ölümün ve hesabın ne zaman geleceğini bilmez.

Kur’an, insanın bu yanılgısını farklı ayetlerde açıkça ortaya koymaktadır.

Mü'minûn 23:99-100:

“Sonunda onlardan birine ölüm geldiğinde, 'Rabbim! Beni geri döndür. Belki terk ettiğim şeyde artık iyi işler yaparım' der...”

Bu ayetlerde insanın ölüm anındaki pişmanlığı anlatılır.

Dünyadayken yapabileceği iyilikleri ertelemiş, sorumluluklarından kaçmış, fakat artık geri dönüş imkânı kalmamıştır.

Münâfikûn 63:10:

“Ey iman edenler! Mallarınız ve çocuklarınız sizi Allah'ı anmaktan alıkoymasın...”

Ayetin devamında ölüm gelmeden önce Allah'ın verdiği rızıktan harcama yapılması istenir. Çünkü ölüm geldiğinde insan, biraz daha süre verilmesini arzu edecektir.

İşte Kalem 68:42-43'teki sahne de bu büyük gerçeği hatırlatmaktadır.

İnsan dünyadayken sahip olduğu imkânların kıymetini bilmelidir. Çünkü hesap günü, bugün kaçırdığı fırsatları yeniden elde edebileceği bir gün değildir.

7. HAKİKATİN ORTAYA ÇIKMASI, İNSANIN ARTIK BAHANE ÜRETEMEMESİDİR

Kalem Suresi'nin bu ayetlerini yalnızca korkutucu bir sahne olarak okumak eksik kalır.

Burada insanın dünyadayken sergilediği tutumla hesap gününde karşılaşacağı gerçek arasındaki ilişki anlatılmaktadır.

Dünyada insanın önünde tercihler vardır. Hakikati araştırabilir, yanlıştan dönebilir, kendisine ulaşan uyarıları dikkate alabilir.

Fakat hesap günü geldiğinde gerçek bütün açıklığıyla ortaya çıkacaktır.

Câsiye 45:28:

“Her ümmeti diz çökmüş olarak görürsün. Her ümmet kitabına çağrılır. Bugün yaptıklarınızla karşılık göreceksiniz.”

Bu ayet, hesap gününün bir yüzleşme günü olduğunu gösterir.

İnsan artık kendisini savunmak için dünyadayken kullandığı bahanelerin arkasına sığınamaz. Yaptıklarıyla yüzleşir.

Zilzâl 99:7-8:

“Kim zerre ağırlığınca hayır yapmışsa onu görür. Kim de zerre ağırlığınca kötülük yapmışsa onu görür.”

Öyleyse mesele, hesap gününde hangi kelimenin nasıl yorumlanacağına takılıp kalmak değildir. Asıl mesele, o gün insanın kendi yaptıklarıyla nasıl yüzleşeceğidir.

Bugün hakikati görmezden gelen insan, yarın gerçeği inkâr edemeyecektir.

SONUÇ: BALDIRIN AÇILACAĞI GÜNÜ BEKLEMEDEN HAKİKATE AÇILIN!

Kalem 68:42-43'teki “baldırın açılacağı gün” ifadesini değerlendirirken Allah'a fiziksel bir uzuv isnat etmek yerine, Kur’an'ın muhkem ayetlerini, Arapçanın ifade imkânlarını ve ayetlerin kendi bağlamını dikkate almalıyız.

Şûrâ 42:11'de Allah'ın benzeri olmadığı açıkça bildirilmiştir. Bu muhkem ölçü ortadayken O'nu insan bedenine ait özelliklerle tanımlamak, Kur’an'ın ortaya koyduğu Allah tasavvuruyla bağdaşmaz.

Ayetlerin devamı ise hesap günündeki dehşeti, insanın çaresizliğini ve dünyadayken kendisine yapılan çağrıyı reddetmesinin sonucunu gözler önüne sermektedir.

Fakat burada kendimize sormamız gereken çok daha önemli sorular vardır:

Bugün Allah'ın çağrısına ne kadar karşılık veriyoruz?

Hakikati duyduğumuzda kabul ediyor muyuz, yoksa çıkarlarımıza uymadığı için görmezden mi geliyoruz?

Allah'ın ayetleriyle mi hareket ediyoruz, yoksa alışkanlıklarımızı ve insanların oluşturduğu dinî kabulleri mi Allah'ın önüne geçiriyoruz?

Yarın hesap günü geldiğinde, bugün ertelediğimiz hangi sorumluluklarımızın pişmanlığını yaşayacağız?

Unutmayalım:

Dünyada secdeye çağrıldıkları hâlde karşılık vermeyenlerin, hesap günü secde etmek isteyip de güç yetirememeleri, insanın kaçırdığı fırsatların ne kadar ağır sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.

Bir kelimenin görünen anlamına takılıp Kur’an'ın bütünlüğünü kaybetmeyelim. Müteşâbih ifadeleri muhkem ölçülerle değerlendirelim. Allah'ın hakkında söylemediğini O'na isnat etmeyelim.

Çünkü asıl mesele, o gün neyin açığa çıkacağı üzerine tartışmak değil, bugün hakikate kapalı olan kalplerimizin neden hâlâ açılmadığını sorgulamaktır.

İmtihan bugün, yüzleşme yarın!

Bugün Allah'ın çağrısına kulak verin. Çünkü yarın pişmanlık duymak, bugün verilen fırsatı geri getirmeyecektir.