ŞEYTANLARIN YALDIZLI SÖZLERİ ve NEBİLERE DÜŞMANLIK
YALDIZLI SÖZLERİN ARDINDAKİ OTORİTE: ŞEYTANLARIN VAHYETMESİ, NEBİLERE DÜŞMANLIK VE ALLAH'IN KİTABININ YERİNE GEÇİRİLEN ANLATILAR
Şeytanları, süslü sözler, din adına üretilen haberler, hadis kavramı ve Allah'ın hükmüne karşı oluşturulan otoriteler
Giriş: Her Güzel Söz Hakikat midir?
İnsan, güzel konuşan kişiye güvenmeye, etkileyici anlatılara inanmaya ve kulağına hoş gelen sözleri benimsemeye yatkındır. Bir sözün süslü, etkileyici, geleneksel veya dinî bir görünüm taşıması, onun mutlaka doğru olduğu anlamına gelir mi?
Bir söz Allah'tan gelmediği hâlde Allah adına sunulabilir mi? Bir insan, kendi düşüncesini dinî bir hüküm gibi aktarabilir mi? İnsanların birbirlerine anlattıkları sözler zamanla Allah'ın kitabının önüne geçebilir mi?
Kur'an bu tehlikeyi son derece çarpıcı bir ifadeyle anlatır:
En'âm 6:112:
“İşte böylece her nebiye insan ve cin şeytanlarını düşman yaptık. Aldatmak amacıyla bunların bir kısmı diğerlerine yaldızlı sözler vahyeder. Rabbin dileseydi bunu yapamazlardı. Öyleyse onları ve uydurduklarını bırak.”
Bu ayet, üzerinde uzun uzun düşünülmesi gereken bir gerçeği ortaya koymaktadır.
Her nebinin karşısında yalnızca açıkça düşmanlık eden insanlar bulunmaz. Bir de hakikate karşı mücadele eden, bunu bazen dinî, ahlaki ve etkileyici sözlerin arkasına saklayan şeytanlar vardır.
Üstelik bunlar yalnızca cinlerden oluşmaz. Ayet açıkça insan ve cin şeytanlarından söz eder.
Birbirlerine söz aktarırlar. Birbirlerini etkilerler. Sözlerini süslerler. İnsanları aldatacak anlatılar oluştururlar.
Kur'an'ın bu anlatımı, dinî otorite, insanları rab edinme, Allah'ın kitabının yerine başka sözleri koyma ve Allah adına konuşma meselesiyle doğrudan bağlantılıdır.
Bu nedenle En'âm 6:112'yi yalnızca geçmişte nebilerin karşılaştığı düşmanlık olarak değerlendirmemeliyiz. Ayetin ortaya koyduğu mekanizma, insanın her dönemde karşılaşabileceği bir aldatma biçimidir.
Asıl tehlike, hakikatin açıkça inkâr edilmesi kadar, hakikate benzeyen sözlerle örtülmesidir.
1. Her Nebinin Bir Düşmanı Vardır: İnsan ve Cin Şeytanları
En'âm 6:112'nin ilk bölümü son derece dikkat çekicidir:
Ve kezâlike cealnâ li-külli nebiyyin aduvven şeyâtînel insi vel cinn.
“Her nebiye insan ve cin şeytanlarını düşman yaptık.”
Burada üç önemli kavram bulunur:
Nebi
Düşman
İnsan ve cin şeytanları
Öncelikle şeytan kavramını yalnızca görünmeyen varlıklarla sınırlandırmamak gerekir.
Ayet, insanlardan ve cinlerden şeytanların bulunduğunu açıkça bildirir.
Dolayısıyla şeytanlık yalnızca insan gözünün görmediği bir varlığa ait özellik değildir. İnsan da şeytanlaşabilir.
Burada şeytanı, hakikatten uzaklaştıran, bozgunculuk yapan, aldatan ve insanları Allah'ın yolundan saptıran bir konumla birlikte değerlendirmek gerekir.
Bakara 2:14'te münafıkların kendi şeytanlarıyla baş başa kaldıklarında onlarla aynı çizgide oldukları anlatılır.
En'âm 6:112 ise bu şeytanların insan ve cin boyutunu açıkça ortaya koyar.
Bu nedenle bir insanın dış görünüşü, mesleği, dinî unvanı veya toplumsal itibarı onun sözlerinin doğruluğunu garanti etmez.
Bir insan din adına konuşabilir ama söylediği şey insanları Allah'ın kitabından uzaklaştırabilir.
Bir insan kendisini hakikatin temsilcisi olarak tanıtabilir ama gerçekte hakikatin karşısında durabilir.
Bir insanın nebiye düşmanlığı da mutlaka açık bir düşmanlık şeklinde ortaya çıkmaz. Bazen nebinin getirdiği mesajı başka sözlerle örtmek, mesajın yerine farklı otoriteler koymak ve insanları bu anlatılara bağlamak şeklinde gerçekleşebilir.
Burada önemli olan, kişilerin etiketleri değil, ortaya koydukları sözlerin ve davranışların neye hizmet ettiğidir.
2. Şeytanların Birbirine Vahyettiği Yaldızlı Sözler
Ayetin en çarpıcı bölümü şudur:
Yûhî ba'duhum ilâ ba'din zuhrufel kavli ğurûrâ.
“Bir kısmı diğerlerine aldatmak amacıyla yaldızlı sözler vahyeder.”
Burada kullanılan kelimeleri ayrı ayrı inceleyelim.
Yûhî: Vahyetmek, Gizlice Bildirmek, Telkin Etmek
Ayetin fiili yûhî kelimesidir.
Kökü v-h-y olan bu kelime, vahiy ve gizli bildirim anlam alanıyla ilişkilidir.
Kur'an'da vahiy kelimesi yalnızca Allah'ın nebilere kitap indirmesi için kullanılmaz.
Nahl 16:68'de Allah'ın arıya vahyetmesinden söz edilir.
Kasas 28:7'de Musa'nın annesine vahyedilmesi anlatılır.
Mâide 5:111'de havarilere vahyedilmesi ifade edilir.
En'âm 6:112'de ise insan ve cin şeytanlarının birbirlerine vahyetmesinden söz edilir.
Demek ki kelimenin geçtiği her yerde aynı türden bir vahiyden söz edilmemektedir.
Burada şeytanların birbirlerine Allah tarafından gönderilmiş ilahî kitap bildirdikleri söylenmiyor. Birbirlerine telkinde bulunmaları, gizli yönlendirmeleri ve aldatıcı sözleri aktarmaları anlatılıyor.
Bu ayrım son derece önemlidir.
Her vahyetme ifadesi, Allah'tan gelen dinî vahiy anlamına gelmez.
Bir insan başka bir insana düşünce aktarabilir, telkinde bulunabilir, onu etkileyebilir. Kur'an, şeytanların da bu iletişim ve yönlendirme mekanizmasını kullandığını bildirir.
Zuhruf: Süslenmiş, Yaldızlanmış Söz
Ayetin diğer önemli kelimesi zuhruftur.
Zuhruf, süsleme, bezeme ve göz alıcı hâle getirme anlam alanına sahiptir.
Burada sözün içeriğinden çok, sunuluş biçimine dikkat çekilmektedir.
Söz öyle bir biçimde sunulur ki dinleyen kişi onun etkisine kapılabilir.
Yanlış bir düşünce doğru gibi gösterilebilir.
Temelsiz bir iddia dinî bir öğreti gibi sunulabilir.
İnsanların oluşturduğu bir gelenek, Allah'ın değişmez hükmüymüş gibi anlatılabilir.
Bir sözün güzel ifade edilmesi, onun hakikat olduğunu göstermez.
Bir anlatının çok eski olması, onun Allah tarafından gönderildiğini kanıtlamaz.
Bir iddianın çok sayıda insan tarafından tekrarlanması da onu doğru yapmaz.
Ğurûr: Aldanma ve Aldatma
Ayetin sonunda ğurûr kelimesi bulunur.
Yani bu süslü sözlerin amacı aldatmadır.
Burada çok önemli bir ilişki ortaya çıkar:
Önce söz süslenir, sonra aktarılır, ardından dinleyenin zihninde güven oluşturur ve sonunda aldatma gerçekleşir.
Bu nedenle En'âm 6:112, yalnızca şeytanların varlığını anlatan bir ayet değildir. Aynı zamanda insanın söz karşısındaki eleştirel sorumluluğunu da gündeme getirir.
İnsan, kendisine ulaşan her sözü sorgulamadan kabul etmemelidir.
3. Şeytanların Vahyettiği Sözler: En'âm 6:121
En'âm 6:112'deki anlatım, 6:121'de daha somut bir boyut kazanır:
“Üzerine Allah'ın adı anılmamış olanlardan yemeyin. Çünkü bu gerçekten bir fısktır. Şeytanlar kendi dostlarına sizinle mücadele etmeleri için vahyederler. Onlara itaat ederseniz siz de ortak koşanlardan olursunuz.”
Burada kullanılan ifade çok dikkat çekicidir:
Ve inneş şeyâtîne le-yûhûne ilâ evliyâihim li-yucâdilûkum.
“Şeytanlar kendi dostlarına sizinle mücadele etmeleri için vahyederler.”
ayette şeytanların birbirlerine vahyetmesi anlatılmıştı.
ayette ise şeytanların kendi dostlarına vahyetmesi anlatılmaktadır.
Böylece iki ayet arasında önemli bir bağlantı kurulmaktadır:
6:112: Şeytanlar birbirlerine yaldızlı sözler aktarır.
6:121: Şeytanlar kendi dostlarına telkinde bulunur ve onları mücadeleye yönlendirir.
Burada dikkat edilmesi gereken şey, bu telkinlerin Allah'ın vahyiyle aynı otoriteye sahip olmamasıdır.
Şeytanların vahyetmesi, insanları Allah'ın hükmüne karşı yönlendiren bir aldatma ve telkin mekanizmasıdır.
Ayetin bağlamında, Allah'ın adı anılmadan kesilenler konusunda yürütülen tartışma anlatılır.
Şeytanların dostları, Allah'ın belirlediği ölçüye karşı insanları ikna etmeye çalışmaktadır.
Burada sorun yalnızca yiyecek meselesi değildir. Allah'ın hükmünün karşısına başka bir iddia koymak ve insanları bu iddiaya uymaya çağırmak da söz konusudur.
Ayetin sonundaki uyarı ise çok ağırdır:
“Onlara itaat ederseniz siz de ortak koşanlardan olursunuz.”
Demek ki mesele, bir sözün kimin tarafından söylendiğinden çok, insanı hangi otoriteye bağladığıdır.
Allah'ın hükmü karşısında başka bir hükmü üstün kabul etmek, tevhid açısından ciddi bir sorundur.
4. Yaldızlı Sözlerin Amacı: İnsanların Kalplerini Kendilerine Çekmek
En'âm 6:112'nin hemen ardından gelen 6:113, şeytanların bu sözleri neden aktardığını açıklar:
“Ahirete inanmayanların kalpleri ona yönelsin, ondan hoşnut olsunlar ve işlediklerini işlemeye devam etsinler diye.”
Burada yaldızlı sözlerin etkisi anlatılmaktadır.
Önce söz ortaya çıkar.
Sonra insanın ilgisini çeker.
Ardından insan bu sözü benimsemeye başlar.
Sonunda ise kendi davranışlarını bu anlatıya göre şekillendirir.
Bu, oldukça önemli bir psikolojik ve toplumsal mekanizmadır.
İnsan bazen doğru olduğu için bir söze bağlanmaz; bağlanmak istediği için o sözü doğru kabul eder.
Kendi beklentilerine uygun anlatıları sever.
Kendi düşüncelerini destekleyen kişileri otorite hâline getirir.
Kendisini sorgulamaya zorlayan hakikatten uzaklaşırken hoşuna giden anlatılara yönelir.
Bu nedenle Kur'an, yalnızca sözün içeriğini değil, o sözün insan üzerindeki etkisini de sorgulamaktadır.
Bir söz insanı Allah'ın kitabına mı yaklaştırıyor, yoksa başka insanların oluşturduğu otoritelere mi bağlıyor?
Asıl soru budur.
5. Allah'ın Kitabı Dururken Başka Bir Hakem mi Aranıyor?
En'âm 6:113'ün ardından 6:114 gelir.
“Allah'tan başka bir hakem mi arayayım? Oysa size Kitabı açıklanmış olarak indiren O'dur.”
Bu geçiş son derece önemlidir.
Önce şeytanların yaldızlı sözlerinden bahsedilir.
Ardından insanların bu sözlere yönelmesi anlatılır.
Sonra Allah'ın kitabı dururken başka bir hakem aranıp aranamayacağı sorulur.
Böylece 112-114. ayetler arasında güçlü bir düşünce bağlantısı kurulur.
Yaldızlı sözler yalnızca insanları aldatmakla kalmaz; zamanla Allah'ın kitabının yerine başka ölçüler koyma tehlikesi de doğurur.
Bir insanın dinî konuda söylediği söz, Allah'ın indirdiği hükmün önüne geçirilebilir.
Bir anlatı, kitabın açıklamasının yerini alabilir.
Bir dinî otorite, insanların neye inanacağını ve nasıl yaşayacağını belirleyen bağımsız bir merci hâline gelebilir.
En'âm 6:114'ün sorusu tam da bu noktaya yöneliktir:
Allah'ın kitabı dururken başka bir hakem mi aranıyor?
Bu ayet, önceki makalemizde ele aldığımız rab edinme meselesiyle de doğrudan bağlantılıdır.
Bir insanı rab edinmek, yalnızca ona tapmak değildir. Onun Allah adına hüküm vermesini kabul etmek de bu sorunun bir parçasıdır.
6. Allah'ın Sözü Tamamlanmıştır: Sözün Üzerine Söz Koymak
En'âm 6:115'te şöyle buyrulur:
“Rabbinin sözü doğruluk ve adalet bakımından tamamlanmıştır. O'nun sözlerini değiştirecek yoktur. O, işitendir, bilendir.”
Burada iki temel kavram vardır:
Sıdk: Doğruluk.
Adl: Adalet.
Allah'ın sözü doğruluk ve adalet bakımından tamamlanmıştır.
Bu ifade, insanın Allah'ın kitabına yeni bir dinî hüküm ekleyebileceği veya Allah'ın bildirdiği ölçüleri değiştirebileceği düşüncesine karşı önemli bir ilkedir.
İnsan açıklama yapabilir.
İnsan araştırabilir.
İnsan ayetler arasındaki bağlantıları inceleyebilir.
Fakat kendi sözünü Allah'ın sözüne dönüştüremez.
Bir insanın yorumu, Allah'ın vahyiyle aynı seviyeye çıkarılamaz.
Bir gelenek, Allah'ın indirdiği kitabın üzerinde bağımsız bir dinî otorite hâline getirilemez.
Burada özellikle şu ayrımı korumalıyız:
Allah'ın kitabını anlamaya çalışmak başka, Allah'ın kitabının üzerine dinî hüküm koymak başkadır.
7. Çoğunluğun Sözü de Hakikat Ölçüsü Değildir
En'âm 6:116'da şöyle buyrulur:
“Yeryüzündekilerin çoğuna uyarsan seni Allah'ın yolundan saptırırlar. Onlar ancak zanna uyarlar ve yalnızca tahminde bulunurlar.”
Bu ayet, yaldızlı sözlerin toplumsal etkisini anlamak açısından önemlidir.
Bir düşüncenin yaygın olması, doğru olduğunu göstermez.
Bir sözün çok sayıda insan tarafından tekrar edilmesi, onun Allah'tan geldiğini kanıtlamaz.
Bir toplumun yüzyıllardır sürdürdüğü bir uygulama, sırf eski olduğu için ilahî hüküm hâline gelmez.
Burada Kur'an'ın istediği şey, çoğunluğa körü körüne bağlanmak yerine Allah'ın indirdiği ölçüyü esas almaktır.
İnsanların oluşturduğu dinî kabuller, Allah'ın kitabına göre değerlendirilmelidir.
8. Hadis Nedir? Allah'ın En Güzel Hadisi ile Yaldızlı Sözler Arasındaki Fark
Bu makalenin önemli konularından biri de hadis kavramıdır.
Arapçadaki hadis kelimesi, söz, anlatı, haber ve konuşma anlam alanına sahiptir.
Kur'an'da da bu kelime farklı bağlamlarda kullanılır.
Örneğin:
Zümer 39:23:
“Allah, sözün en güzelini, birbirine benzer ve tekrar tekrar dile getirilen bir kitap olarak indirdi.”
Burada kullanılan ifade ahsene'l-hadîstir.
Yani en güzel hadis, Allah'ın indirdiği kitaptır.
Yine Nisâ 4:87'de Allah'tan daha doğru hadisli olan kimsenin bulunmadığı bildirilir.
A'râf 7:185'te hangi hadise inanacaklarını sorgulayan bir ifade bulunur.
Câsiye 45:6'da da Allah'ın ayetlerinden sonra hangi hadise inanacakları sorulur.
Bu kullanımlar, hadis kelimesinin Kur'an'da genel olarak söz ve anlatı anlamında kullanıldığını gösterir.
Burada önemli bir ayrım yapmalıyız:
Kur'an'daki hadis kelimesinin anlamı ile sonraki dönemlerde belirli rivayet külliyatlarına verilen hadis adı aynı bağlamda değerlendirilmemelidir.
Bir kelimenin Kur'an'da bulunması, daha sonraki dönemlerde o kelimeye verilen bütün özel anlamları otomatik olarak doğrulamaz.
Bizim burada sorguladığımız mesele, insanların birbirlerine söz aktarması değildir. İnsanların aktardıkları sözleri Allah'ın kitabından bağımsız, din adına bağlayıcı bir hüküm kaynağı hâline getirmeleridir.
En'âm 6:112'de şeytanların birbirlerine yaldızlı sözler vahyetmesi, bu açıdan son derece dikkat çekicidir.
Çünkü burada sözün aktarılması, süslenmesi ve aldatma amacıyla kullanılması anlatılır.
Bir anlatının çok etkileyici olması, onun hakikat olduğunu göstermez.
Bir sözün dinî bir isimle anılması da onun Allah tarafından indirildiğini kanıtlamaz.
Allah'ın en güzel hadisi kitabıdır. İnsanların sözleri ise Allah'ın kitabının ölçüsüne göre değerlendirilmelidir.
9. Şeytanın Adımlarına Uymayın: Aldatma Bir Anda Gerçekleşmez
Kur'an, insanları şeytanın adımlarına uymamaları konusunda tekrar tekrar uyarır.
Bakara 2:168'de:
“Şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü o sizin için apaçık bir düşmandır.”
Bakara 2:208'de de aynı uyarı tekrarlanır.
Nur 24:21'de ise şeytanın adımlarına uymanın insanı kötülüğe ve çirkinliğe yönelteceği bildirilir.
Burada kullanılan ifade önemlidir:
Hutuvâti'ş-şeytân.
Yani şeytanın adımları.
Neden doğrudan şeytanın yoluna uymayın denilmiyor da adımlarından söz ediliyor?
Çünkü insan çoğu zaman yanlışın içine bir anda düşmez.
Önce küçük bir tavizi kabul eder.
Sonra bir sözü sorgulamadan benimser.
Ardından o sözü savunmaya başlar.
Daha sonra o sözün üzerine başka hükümler inşa eder.
En sonunda Allah'ın kitabının yerine insanın oluşturduğu ölçüleri koyabilir.
Şeytanın adımları, insanı aşama aşama hakikatten uzaklaştıran bir süreç olarak düşünülebilir.
Bir insanın önce etkileyici bir söze kapılması, sonra onu sorgulanamaz kabul etmesi ve sonunda o sözün uğruna Allah'ın ayetlerini geri plana atması bu tehlikenin örneklerinden biridir.
Bu nedenle şeytanın adımlarına uymamak, yalnızca açık kötülüklerden uzak durmak değildir.
Yanlışın süslenmiş biçimlerine de karşı dikkatli olmaktır.
10. Şeytanın İnsanlara Verdiği Sözler ve Kurduğu Hayaller
Nisâ 4:120'de şeytanın insanlara vaatlerde bulunduğu ve onları kuruntulara sürüklediği anlatılır.
Ancak şeytanın vaadi aldatmadan başka bir şey değildir.
Bu ayet, En'âm 6:112'deki yaldızlı sözlerle birlikte düşünüldüğünde önemli bir bağlantı ortaya çıkar.
Şeytan yalnızca kötü davranışları teşvik etmez. Bazen insana güzel görünen vaatler sunar.
Bazen dinî bir güven duygusu oluşturur.
Bazen insanın kendisini ayrıcalıklı hissetmesini sağlar.
Bazen de insanlara, Allah'ın kitabında bulunmayan bir güvence veya üstünlük vaat eder.
Böylece insan, gerçekte Allah'ın bildirdiği ölçüye değil, kendisine sunulan anlatıya bağlanır.
Kur'an'ın uyarısı, bu tür aldatıcı vaatlere karşı da dikkatli olmaktır.
11. Nebilerin Düşmanları Neden İnsan ve Cin Şeytanlarıdır?
En'âm 6:112'deki “her nebiye düşman” ifadesini biraz daha derinleştirelim.
Nebi, Allah'ın bildirdiği hakikati insanlara ulaştırır.
Bu hakikat, insanların oluşturduğu yanlış inançları, çıkar düzenlerini ve sahte otoriteleri sorgulayabilir.
Dolayısıyla nebinin getirdiği mesajdan rahatsız olanlar ortaya çıkabilir.
Ancak bu karşı çıkış her zaman açık bir inkâr şeklinde gerçekleşmez.
Bazen nebinin mesajı başka sözlerle gölgelenir.
Bazen Allah'ın indirdiği ölçü, insanların oluşturduğu geleneklerin arkasına itilir.
Bazen nebinin görevi kabul ediliyor gibi görünür ama onun getirdiği mesajın yerine başka otoriteler yerleştirilir.
Bu nedenle nebiye düşmanlık yalnızca nebinin şahsına yönelik bir tavır olarak düşünülmemelidir. Onun taşıdığı ilahî mesajın etkisizleştirilmesi de bu bağlamda incelenmelidir.
Burada önemli bir noktayı da belirtelim: Her farklı görüşü veya her eleştiriyi şeytanlık olarak nitelendirmek doğru değildir. En'âm 6:112'nin ortaya koyduğu ölçü, aldatma amacıyla süslenmiş sözler üreten ve insanları hakikatten uzaklaştıran düşmanlıktır.
12. Ahbâr ve Ruhbân: Yaldızlı Sözlerin Dinî Otoriteye Dönüşmesi
Bu konuyu daha önce incelediğimiz Tevbe 9:31 ile birlikte düşünmeliyiz.
Ayet, insanların Allah'ın yanında ahbârını ve ruhbânını rabler edindiklerini bildirir.
Burada ahbâr, dinî bilginleri; ruhbân ise ruhban sınıfını ifade eder.
Peki bu insanlar nasıl rab edinildi?
Mesele yalnızca onların bilgi sahibi olması değildir.
Mesele, insanların bu kişilerin din adına söylediklerini Allah'ın hükmünün önüne geçirmesidir.
Bir insan bilgi aktarabilir.
Bir insan kitabı açıklayabilir.
Bir insan dinî konularda araştırma yapabilir.
Fakat kendi sözünü Allah'ın hükmü hâline getiremez.
En'âm 6:112'deki yaldızlı sözler ile Tevbe 9:31'deki rab edinme meselesi bu açıdan birbirine bağlanır.
Önce bir söz üretilir.
Bu söz etkileyici ve dinî bir görünüm kazanabilir.
İnsanlar bu söze bağlanır.
Zamanla sözü söyleyen kişi bir otorite hâline gelir.
Sonunda onun görüşü, Allah'ın kitabından bağımsız bir dinî ölçü gibi kabul edilebilir.
İşte insanları rab edinme sorununun ortaya çıkabileceği zemin budur.
Âl-i İmrân 3:64'teki “Birbirimizi Allah'ın dışında rabler edinmeyelim” çağrısı da bu nedenle önemlidir.
13. Nebi İnsanları Kendisine Değil, Allah'a Bağlar
Âl-i İmrân 3:79-80, bu konunun en önemli tamamlayıcı ayetlerindendir.
Âl-i İmrân 3:79'da Allah'ın kendisine kitap, hüküm ve nebilik verdiği bir insanın, insanlara Allah'ı bırakıp kendisine kulluk etmelerini söylemesinin mümkün olmadığı bildirilir.
Aksine insanlara:
“Kitabı öğretmeniz ve öğrenmeniz sebebiyle Rabb'e bağlı kimseler olun.”
demesi gerektiği açıklanır.
Bu ayetin üzerinde özellikle durmalıyız.
Nebi insanları kendisine bağlamaz.
Nebi kendi sözünü Allah'ın sözünün üzerine çıkarmaz.
Nebi insanları kendi şahsına kulluğa çağırmaz.
Nebi, Allah'ın kitabını öğretir ve insanları Allah'a bağlı olmaya yönlendirir.
Âl-i İmrân 3:80'de de melekleri ve nebileri rabler edinmenin emredilmeyeceği açıkça bildirilir.
Bu nedenle nebiye saygı göstermek ile onu rab edinmek birbirinden ayrılmalıdır.
Rasûle itaat, Allah'a itaatin elçilik üzerinden gerçekleşen boyutudur. Bu itaat, Rasûlü Allah'tan bağımsız bir hüküm koyucu hâline getirmez.
Nebi ve rasûlün görevi insanları Allah'ın kitabına yöneltmektir.
14. İnsan ve Cin Şeytanlarının Birlikteliği: Aldatma Yalnızca Bireysel Değildir
En'âm 6:112'de insan ve cin şeytanlarının birlikte anılması da önemlidir.
Ayet, onların birbirlerine yaldızlı sözler vahyettiklerini bildirir.
Bu ifade, aldatmanın yalnızca bireysel bir düşünce veya davranış olmadığını; karşılıklı etkileşim ve aktarım yoluyla da gelişebildiğini gösterir.
Bir kişi bir iddia ortaya atar.
Başka biri onu benimser.
Bir başkası daha süslü bir dille aktarır.
Zamanla bu söz yaygınlaşır ve insanlar arasında kabul görebilir.
Böylece bir düşünce, doğruluğu araştırıldığı için değil, sürekli tekrarlandığı ve farklı kişiler tarafından desteklendiği için güçlü hâle gelebilir.
Burada insan ve cin şeytanlarının birbirlerine vahyetmesi, farklı varlık türlerinin iletişim biçiminden öte, aldatıcı yönlendirme mekanizmasını da gündeme getirir.
Kur'an'ın dikkat çektiği şey, sözün nasıl üretildiği, nasıl yayıldığı ve hangi amaca hizmet ettiğidir.
15. Ölçü Nedir? Allah'ın Kitabı
Bütün bu ayetleri bir araya getirdiğimizde temel ölçünün ne olduğu ortaya çıkar.
En'âm 6:114:
“Allah'tan başka bir hakem mi arayayım? Oysa size Kitabı açıklanmış olarak indiren O'dur.”
En'âm 6:115:
“Rabbinin sözü doğruluk ve adalet bakımından tamamlanmıştır.”
A'râf 7:3:
“Rabbinizden size indirilene uyun.”
Zümer 39:23:
“Allah sözün en güzelini, birbirine benzer ve tekrar tekrar dile getirilen bir kitap olarak indirdi.”
Bu ayetler birlikte düşünüldüğünde, insanın karşısına çok açık bir sorumluluk çıkar:
Kendisine ulaşan sözleri Allah'ın kitabına göre değerlendirmek.
Bir sözün dinî bir isim taşıması onu doğru yapmaz.
Bir insanın kendisini dinî otorite olarak tanıtması onun sözlerini sorgulanamaz kılmaz.
Bir anlatının çok eski olması onu Allah'ın hükmü hâline getirmez.
Bir düşüncenin yaygın olması onun hakikat olduğunu kanıtlamaz.
Ölçü, Allah'ın indirdiği kitaptır.
16. Sonuç: Yaldızlı Sözlere Değil, Allah'ın Sözlerine Bağlanın
En'âm 6:112-121, şeytanların insanları nasıl etkileyebildiğini ve bu etkinin nasıl dinî bir otorite sorununa dönüşebileceğini anlamak açısından son derece önemli bir ayet bütünlüğüdür.
Her nebinin insan ve cin şeytanlarından düşmanları vardır.
Bu düşmanlar birbirlerine yaldızlı sözler vahyederler.
Bu sözlerin amacı insanları aldatmaktır.
Ardından insanların kalpleri bu sözlere yönelebilir.
Şeytanlar kendi dostlarına da vahyederek onları Allah'ın hükmüne karşı mücadeleye yönlendirebilir.
Bu anlatımın hemen ardından Allah, kitabı dururken başka bir hakem aranıp aranamayacağını sorar.
Böylece söz, otorite ve hüküm arasındaki ilişki açıkça ortaya çıkar.
Tevbe 9:31'de ahbâr ve ruhbânın rab edinilmesi, Âl-i İmrân 3:64'te insanların birbirlerini rab edinmemeleri, Âl-i İmrân 3:79-80'de nebilerin insanları kendilerine değil Allah'a bağlamaları bu konunun diğer önemli boyutlarıdır.
Bütün bu ayetler bizi aynı temel ilkeye götürür:
Allah'ın kitabı dururken hiçbir insanın sözü Allah'ın hükmünün yerine geçirilemez.
Bir sözün güzel olması onun doğru olduğunu göstermez.
Bir anlatının dinî görünmesi onun vahiy olduğunu kanıtlamaz.
Bir insanın bilgi sahibi olması ona rablik yetkisi vermez.
Bir nebinin elçilik görevi de onu Allah'ın yanında bağımsız bir hüküm koyucu yapmaz.
Şeytanların birbirlerine vahyetmesi ile Allah'ın nebilere vahyetmesi aynı şey değildir. Kelimenin ortak kullanılması, mesajların kaynağını ve niteliğini eşitlemez.
Kur'an'ın insanlara yaptığı çağrı, her sözü sorgulamadan kabul etmek değil; Allah'ın indirdiği ölçüye göre değerlendirmektir.
Şeytanın adımlarına uymamak, yalnızca açık kötülüklerden uzak durmak değildir. Kötülüğün süslenmiş, dinî bir görünüm kazanmış ve hakikat gibi sunulmuş biçimlerine karşı da uyanık olmaktır.
İnsanların birbirlerini rab edinmemeleri, nebilere düşmanlık eden aldatıcı otoritelerin peşinden gitmemeleri ve Allah'ın kitabını ölçü almaları gerekir.
Çünkü yaldızlı sözler insanı etkileyebilir; fakat hakikatin ölçüsü sözün güzelliği değil, Allah'ın indirdiğiyle uyumudur.
Allah'ın en güzel hadisi kitabıdır. İnsanların ürettiği sözler ise bu kitabın önüne değil, onun ölçüsünün karşısına konulmalıdır.
Sözün süsüne değil, kaynağına bakın. Anlatanın makamına değil, anlattığının hakikatine bakın. İnsanların oluşturduğu otoriteye değil, yalnızca Allah'ın hükmüne bağlanın.
Makalede incelenen temel ayetler
Yaldızlı sözler ve şeytanların vahyetmesi: En'âm 6:112-113, En'âm 6:121.
Allah'ın kitabı ve hüküm: En'âm 6:114-116, Yusuf 12:40, A'râf 7:3, Zümer 39:23.
Şeytanın adımları: Bakara 2:168, Bakara 2:208, Nisâ 4:120, Nur 24:21.
İnsanları rab edinme: Âl-i İmrân 3:64, Âl-i İmrân 3:79-80, Tevbe 9:31, Mâide 5:44-50.
Hadis ve söz kavramı: Zümer 39:23, Nisâ 4:87, A'râf 7:185, Câsiye 45:6, Yusuf 12:111.
Nebi ve elçilik: Mâide 5:67, Mâide 5:99, Nisâ 4:80, Ahzâb 33:40.
Yorumlar
Yorum Gönder