MERTEBELERE YÜKSELİŞ
.png)
MİRAÇ – MEʿÂRİC
.png)
GÖKYÜZÜNE DEĞİL, YETKİ VE BİLGİ MERTEBELERİNE YÜKSELİŞ
1. Giriş: “Göğe Çıkış” mı, “Mertebe Artışı” mı?
İslam geleneğinde “Miraç” çoğunlukla fizik-uzay-koordinat ilişkili bir yükseliş olarak anlatıldı: Mekke’den Kudüs’e (İsrâ), oradan semalara çıkış (Miraç), Cennet-Cehennem turu ve nihayet “sidretü’l-müntehâ”. Bu anlatı, daha çok mekânsal bir okuma üzerine kuruldu.
Kur’an ise konuyu me‘âric kavramı üzerinden —yani mertebeler, çıkış yolları, kademe ve derece— olarak formüle eder:
“Melekler ve Rûh O’na, miktarı elli bin yıl olan bir günde yükselir.” (Meʿâric 70:4)
Burada yükseliş:
-
mekânda değil
-
zaman – derece – yetki – nizam üçgeninde gerçekleşir.
Bu, imparatorluk teolojisinin “Göğe Çıkan Peygamber” motifinden çok, düşünsel, vahyî, bilgi ve hüküm otoritesi üzerine kurulu bir ontolojik sıra düzenidir.
2. “Meʿâric”: Kozmolojik Bürokrasi veya İlahi Hiyerarşi
Meʿâric kelimesi merdiven, basamak ve derece anlamı taşır. Kur’an bunu sadece bir kerelik “olay” için değil, sürekli işleyen vahiy – hüküm – kader – melekî işleyiş düzeni için kullanır.
Mekânda değil kanıtın, bilginin, yetkinin ve emrin yükselişi söz konusudur:
“Allah dereceler sahibidir.” (Mücâdile 58:11)
“Onları dereceler halinde üstün kıldık.” (En‘âm 6:165)
Dikkat edilirse derece Kur’an’da:
-
bilgi
-
kudret
-
imtihan
-
yetki
-
sorumluluk
alanlarının organizasyon dilidir. Bu “me‘âric” anlayışı, tarih boyunca dinî kurumların elinden kaçan en kritik epistemik kavramdır.
3. Miraç’ın Kur’an’daki Aslı: İsrâ ve Mescid Meselesi
Kur’an sadece şu olayı açıkça zikreder:
“Kulunu Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksâ’ya geceleyin yürüten.” (İsrâ 17:1)
Burada:
-
mekânsal
-
siyasi
-
kurumsal
-
tarihsel
bir mescid – yetki – miras – temsil devri vardır. Kudüs hattı burada sadece “mekân” değil nübüvvet geleneği – şeriat mirası – kamusal otorite hattıdır.
Bu olaydan sonra klasik metinlerde geçen miraç yolculuğunun Kur’an’daki karşılığı doğrudan me‘âric’tir.
4. Meʿâric Suresi: Miraç’ı “Otorite ve Kıyamet” Bağlamına Alır
-
surede bu yükseliş:
-
vahiysel
-
meleksel
-
kıyametsel
-
kozmik yönetimsel
bir işleyiş düzeni içinde anlatılır.
Bu, “göğe turistik gezi” değil;
-
hükmün gökten yere,
-
duanın yerden göğe,
-
meleklerin görevden hesaba
aktarılmasıdır. Bizzat Kur’an buna:
“Emr O’ndan çıkar, O’na yükselir.” (Secde 32:5)
der.
Emir – Vahiy – Kader – Kıyamet birbirine bağlıdır.
5. Niçin “Uzaya Çıkan Peygamber” Motifi Üretildi?
Tarihsel olarak üç neden öne çıkar:
-
İmparatorluk Teolojisi: Saltanatlar peygamberi mitsel kahramanlaştırarak kendi meşruiyetini genişletti.
-
Halk Dinamiği: Kozmik-gezi anlatıları kutsallığı popülerleştirdi.
-
İlmî Arayış: Aristotelesçi kozmolojinin gök katları anlatısı ile kıssa birleştirildi.
Kur’an’ın asli hukukî – nübüvvet – bilgi – temsil boyutu bu albeninin içinde kayboldu.
6. Miraç’ı Tekrar Okursak: Şu İki Kırmızı Çizgi Belirir
a) Otorite
Vahiy yetkisi:
-
çıkış
-
yükseliş
-
temsil
-
delil
üzerine kurulur. Miraç bu açıdan nübüvvet yetkisinin meşruiyetinin tescilidir.
b) Müşahede
“Sidretü’l-Müntehâ”
-
astronomik bir konum değil
-
idrak sınırıdemektir. Bilginin nihai eşiği.
7. 50 Bin Yıl Paradoksu: Zaman Değil, Hiyerarşi
Meʿâric 4’teki “elli bin yıl” ifadesi:
-
kronolojik tarih
-
takvim yılıdeğildir.
Bu, işlerin kozmik bürokrasideki işlem maliyetini anlatır.
Emr → hüküm → melekî icra → kıyamet → hesap
Zamanlaştırılmış değil nizamsallaştırılmıştır.
8. En Kritik Nokta: Miraç = Şehâdet – Gayb Arası Köprü
Bu yüzden:
-
salât
-
vahiy
-
dua
-
hesap
aynı sistem içinde çalışır.
9. Sonuç
Modern zihin için daha güçlü olan ikinci okuma:
-
romantik değil
-
kozmolojik değil
-
kurumsal – epistemik – siyasal – ontolojik bir okuma
Bu, İslam’ın en kilit kavramını “masal”dan çıkarıp devlet – toplum – hukuk – bilgi – kıyamet aksına geri taşır.
10. “Şaşırtıcı” Soru
Eğer miraç “mekânsal” olsaydı:
-
kozmoloji değiştikçe miraç da değişmeliydi.Bugün 7 kat gök yerine 200 milyar galaksi konuşuyoruz.
Ama “me‘âric” bilgi ve yetki mertebeleri ise:
-
evren modeline bağlı değildir.
Bu yüzden Kur’an’ın dili zamana dayanıklıdır.
Yorumlar
Yorum Gönder