MİSAK, VAHİY VE EZELÎ SÖZLEŞME

-

 





HAKİKATİ SEÇEN AKIL: MİSAK, VAHİY VE EZELÎ SÖZLEŞME

Neyi işittiğine ve Neye itaat edeceğine dikkat edeceksin !

Giriş: İnsan Kimdir?

Kur’ân-ı Kerîm, insanı körü körüne itaat eden pasif bir varlık olarak değil; düşünen, sorgulayan, tercih eden ve tercihinin sorumluluğunu taşıyan bilinç sahibi bir özne olarak tanımlar. Bu nedenle Kur’an’ın insan tasavvurunun merkezinde akıl, irade ve sorumluluk bulunmaktadır.

Kur’an boyunca tekrar edilen:

“Hiç akletmez misiniz?”

“Hiç düşünmez misiniz?”

“Hiç öğüt almaz mısınız?”

çağrıları, insanı yalnızca zihinsel bir faaliyete değil; hakikati aramaya, onu tanımaya ve ona göre yaşamaya davet eder.

Bu çağrının merkezinde ise Kur’an’ın “misak” olarak isimlendirdiği ilahî sözleşme bulunmaktadır. Misak, Allah ile insan arasında kurulan bağlayıcı bir ahittir. İnsanın yeryüzündeki varoluş amacı, bu sözleşmeye sadık kalıp kalmadığı üzerinden anlam kazanır.

Kur’an’ın inşa etmek istediği insan tipi; hakikati seçen, vahye kulak veren, akleden ve Allah’a verdiği sözü unutmayan insandır.

1. Zümer 18: Hakikati Seçen Özgür İrade

Kur’an’ın akıl anlayışını en güçlü biçimde ortaya koyan ayetlerden biri Zümer Suresi 18. ayettir:

“Onlar ki sözü dinlerler ve onun en güzeline uyarlar. İşte onlar Allah’ın kendilerini doğru yola ilettiği kimselerdir ve onlar gerçek akıl sahipleridir.”

Bu ayet, müminin entelektüel ve manevi özgürlüğünün manifestosu gibidir.

Dikkat edilirse ayet:

“Sadece dinleyin”

dememekte,

“Dinleyin ve en güzeline uyun”

buyurmaktadır.

Bu ifade insanın seçme yeteneğine vurgu yapmaktadır.

Kur’an’ın övdüğü insan, duyduğu her söze teslim olan değil; sözleri değerlendiren, ölçen, tartan ve sonunda hakikati tercih eden kişidir.

Kur’an başka bir ayette kendisini:

“Sözün en güzeli” (Ahsenü’l-Hadis)

olarak tanımlar.

Böylece Zümer 18’deki “en güzel söz” ile Allah’ın vahyi arasında doğrudan bir ilişki kurulmaktadır.

Gerçek akıl sahibi olan Ulul-Elbab, kişileri değil delilleri takip eden; gelenekleri değil hakikati ölçü alan; çoğunluğu değil vahyi merkeze koyan insandır.

2. Allah Tek Otoritedir

İnsanlık tarihi boyunca insanlar çeşitli otoriteler üretmiştir:

  • Krallar,
  • Din adamları,
  • Gelenekler,
  • İdeolojiler,
  • Kabileler,
  • Çoğunluklar.

Kur’an ise bütün bu otoritelerin üzerinde tek bir otorite tanımlar:

Allah.

Kur’an’a göre hüküm koyma yetkisi yalnızca Allah’a aittir.

Bu nedenle müminin görevi;

  • Her sözü dinlemek,
  • Her iddiayı değerlendirmek,
  • Fakat nihai ölçü olarak Allah’ın vahyini kabul etmektir.

İnsan ancak Allah’ın otoritesini kabul ettiğinde diğer bütün sahte otoritelerin baskısından kurtulabilir.

Bu nedenle Kur’an’ın tevhid çağrısı aynı zamanda zihinsel özgürleşme çağrısıdır.

3. Nebiler ve Rasuller: Söz Üreten Değil, Sözü Taşıyan Elçiler

Kur’an’da peygamberler yeni bir din kuran kişiler olarak değil, Allah’ın mesajını insanlara ulaştıran güvenilir elçiler olarak tanıtılırlar.

Onların görevi:

  • Vahyi tebliğ etmek,
  • Hakikati açıklamak,
  • İnsanları Allah’a çağırmak,
  • İlahi mesajı gizlememektir.

Bu sebeple rasullere itaat, onların şahıslarına değil; taşıdıkları ilahî mesaja itaattir.

Kur’an’da peygamberlerden alınan misak da bunun üzerine kuruludur:

“Size kitap ve hikmet verdim. Sonra yanınızdakini doğrulayan bir elçi geldiğinde ona mutlaka inanacak ve yardım edeceksiniz.” (Âl-i İmrân 81)

Böylece bütün peygamberlerin ortak çağrısı ortaya çıkmaktadır:

Allah’a kulluk edin ve O’ndan başka otoriteler edinmeyin.

4. Misak: Allah ile Yapılan Ezeli Sözleşme

Kur’an’da otuz dört kez geçen misak kavramı; sağlam sözleşme, bağlayıcı ahit, kuvvetli bağ ve güvence anlamlarına gelir.

Misak, geçici bir vaat değil; insanın yaratılış gayesiyle bağlantılı ilahî bir sözleşmedir.

Bu sözleşmenin özünde şunlar bulunmaktadır:

  • Allah’ı tek rab kabul etmek,
  • Vahye bağlı kalmak,
  • Adaleti ayakta tutmak,
  • Hakikati gizlememek,
  • İlahi sınırları korumak.

Misak yalnızca peygamberlerden alınmamıştır.

Kur’an’da:

  • Peygamberlerin misakı,
  • İsrailoğullarının misakı,
  • Hristiyanların misakı,
  • Kitap ehlinin misakı,
  • Müminlerin misakı

zikredilmektedir.

Bu durum misakın insanlık tarihini kuşatan evrensel bir sorumluluk olduğunu göstermektedir.

5. “İşittik ve İtaat Ettik”: Misakın Özeti

Kur’an’da misakın en özlü ifadesi şudur:

“Semi‘nâ ve eta‘nâ”

“İşittik ve itaat ettik.”

Bu ifade yalnızca bir söz değil; bir hayat programıdır.

İşitmek (Sem‘)

Vahyin çağrısına kulak vermek,
Allah’ın ayetlerini dikkate almak,
Hakikate açık olmak demektir.

İtaat (Taat)

Duyulan hakikati hayatın merkezine yerleştirmek,
Bilgiyi davranışa dönüştürmek,
Sözün gereğini yerine getirmek demektir.

Bu nedenle Kur’an’daki itaat körü körüne boyun eğme değildir.

Aksine;

önce dinleyen,
sonra düşünen,
ardından bilinçli biçimde tercih eden bir aklın teslimiyetidir.

6. Akletmek ve Misakı Hatırlamak

Kur’an’daki “afalâ ta‘qilûn?” çağrıları yalnızca düşünmeye değil; unutulan bir hakikati hatırlamaya yöneliktir.

Bu bağlamda Mülk Suresi 10. ayet son derece dikkat çekicidir:

“Eğer dinleseydik ve akletseydik şu çılgın ateş halkı arasında olmazdık.”

Burada dinlemek ve akletmek birlikte zikredilmektedir.

Çünkü Kur’an’a göre akıl:

sadece bilgi işleyen bir mekanizma değildir.

Akletmek;

  • Hakikati kavramak,
  • Vahyin çağrısını anlamak,
  • Fıtratın sesini duymak,
  • Misakı hatırlamak,
  • Sorumluluk üstlenmek demektir.

Bu nedenle Kur’an’ın:

“Hiç akletmez misiniz?”

sorusu aynı zamanda şu anlamı da taşımaktadır:

“Allah’a verdiğiniz sözü neden unuttunuz?”

7. Misakın Bozulması: Nakz

Kur’an’da misakı bozmak için kullanılan temel kavram “nakz”dır.

Nakz;

  • Çözmek,
  • Sökmek,
  • Dağıtmak,
  • Yıkmak

anlamlarına gelir.

Dolayısıyla misakı bozmak sıradan bir hata ya da unutkanlık değildir.

Bu;

Allah’ın hükmünü terk etmek,
vahyin yerine başka otoriteler koymak,
hakikati gizlemek,
ve ilahî sözleşmeyi geçersiz hale getirmeye çalışmak anlamına gelir.

Kur’an bu tavrı ağır biçimde eleştirir:

“Allah’ın ahdini sağlamlaştırdıktan sonra bozanlar ve Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar var ya; işte lanet onlaradır.” (Ra‘d 25)

8. İpini Çözen Kadın: İmanın Sökülüşü

Nahl Suresi 92. ayet misakı bozanları unutulmaz bir temsille anlatır:

“İpliğini iyice eğirip sağlamlaştırdıktan sonra onu çözüp bozan kadın gibi olmayın.”

Bu temsil son derece çarpıcıdır.

İplik eğirmek;

  • Emek vermektir,
  • İnşa etmektir,
  • Sabretmektir,
  • Üretmektir.

Onu çözmek ise:

  • Kendi emeğini yok etmektir,
  • Kurduğunu yıkmaktır,
  • Anlamı ortadan kaldırmaktır.

Misakı bozmak da böyledir.

İnsan, imanla ördüğü hayatı kendi elleriyle söküp dağıtmaktadır.

Atalar dini,
körü körüne taklit,
geleneklerin mutlaklaştırılması,
vahyin yerine insanların sözlerinin geçirilmesi;

Kur’an’ın bakışına göre misakın çözülme süreçlerinden biridir.

9. Misakın Koruduğu Temel Değerler

Allah’ın rab sıfatıyla koyduğu hükümler insanı korumaya yöneliktir.

Kur’an’ın temel hedeflerinden biri:

  • Canın korunması,
  • Malın korunması,
  • Neslin korunması,
  • Aklın korunmasıdır.

Bu nedenle ilahî sınırlar insanı kısıtlamak için değil; onu korumak için vardır.

Misaka sadakat yalnızca bireysel bir iman meselesi değildir.

Aynı zamanda:

adaletin,
güvenin,
emanetin,
ahlakın
ve toplumsal düzenin korunması anlamına gelir.

Sonuç: Hakikati Her Şeyin Üzerinde Tutmak

Kur’an’ın çağırdığı insan modeli; taklit eden değil araştıran, ezberleyen değil anlayan, sorgulamadan teslim olan değil hakikati seçen insandır.

Bu nedenle gerçek hidayet:

ataların izini sürmekte değil,

çoğunluğa uymakta değil,

kişileri kutsallaştırmakta değil,

Allah’ın vahyini bütün sözlerin üstünde tutmaktadır.

Misak, Allah ile insan arasında kurulmuş ilahî bir bağlılıktır.

Akletmek bu bağlılığı hatırlamak,

vahye kulak vermek,

hakikati tercih etmek

ve verilen sözü yaşamaktır.

Çünkü insanın kurtuluşu misaka sadakatte; hidayeti ise Allah’ın sözünü bütün sözlerin üzerinde tutan özgür ve bilinçli bir imandadır.

İpi örmek yıllar alır; çözmek ise bir an.

İman, misak ile örülen sağlam bir bağdır.

O bağı koruyacak olan ise hakikati her şeyin üzerinde tutan özgür akıldır.

Yorumlar

Yorum Gönder