Kur'an'da Dua: İstemek mi, Çağırmak mı?
Kur'an'da Dua: İstemek mi, Çağırmak mı?
Giriş: Dua Kavramını Yeniden Düşünmek
Bugün dua denildiğinde çoğu insanın aklına Allah'tan bir şey istemek gelir. Eller açılır, ihtiyaçlar sıralanır ve dua çoğu zaman bir dilek listesine dönüşür. Oysa Kur'an'ın kullandığı dil dikkatle incelendiğinde, dua kavramının bundan çok daha geniş ve derin bir anlam dünyasına sahip olduğu görülür.
Kur'an'da dua kelimesi Arapça "دعا" (deâ) kökünden gelir. Bu kökün temel anlamları şunlardır:
- Çağırmak
- Davet etmek
- Seslenmek
- Yönelmek
- Yardıma çağırmak
Bu nedenle Kur'an'daki her "dua" kullanımını sadece "istemek" olarak anlamak, birçok ayetin verdiği mesajı daraltmaktadır.
Aslında dua etmek; bir merciyi çağırmak, ona yönelmek, onu hayatında otorite kabul etmek ve gerektiğinde onu yardıma çağırmak demektir.
Bu yüzden Kur'an'ın asıl sorusu:
"Ne istiyorsun?" değil,
"Kimi çağırıyorsun?" sorusudur.
Dua Kelimesinin Kur'an'daki Kullanım Alanları
Kur'an'da dua kelimesi tek bir anlamda kullanılmaz. Aynı kökten gelen fiiller farklı bağlamlarda karşımıza çıkar.
Allah'ın İnsanları Çağırması
Kur'an'da dua fiilini yapan bazen insandan önce Allah'tır:
"Allah esenlik yurduna çağırır." (Yunus 10:25)
Burada dua etmek değil, Allah'ın insanları kendi yoluna davet etmesi söz konusudur.
Demek ki dua sadece aşağıdan yukarıya yükselen bir talep değil, aynı zamanda yukarıdan aşağıya gelen ilahi bir çağrıdır.
Peygamberlerin Allah'a Çağırması
Kur'an peygamberlerin görevini de aynı kökle açıklar:
"Allah'a çağıran, salih amel işleyen ve 'Ben Müslümanlardanım' diyenden daha güzel sözlü kim vardır?" (Fussilet 41:33)
Peygamberler insanları kendilerine değil Allah'a çağırırlar.
Tevhidin özü de budur.
Çağrının merkezi Allah olmalıdır.
Batılın ve Ateşin Çağrısı
Kur'an aynı kökü Firavun ve benzeri önderler için de kullanır:
"Onlar ateşe çağırırlar." (Kasas 28:41)
Burada son derece önemli bir hakikat ortaya çıkar:
Dua sadece hakka yapılmaz.
Batıl da çağırır.
Şeytan da çağırır.
Firavun da çağırır.
Nefis de çağırır.
İnsanlık tarihi aslında çağrıların tarihidir.
Kur'an'ın anlattığı mücadele; hakka çağıranlarla batıla çağıranlar arasındaki mücadeledir.
Yardım Talebi Olarak Dua
"Rabbiniz dedi ki: Bana dua edin, size karşılık vereyim." (Mümin 40:60)
Burada dua, Allah'tan istemek anlamındadır.
Fakat ayetin devamı dikkat çekicidir:
"Bana ibadet etmeyi büyüklüklerine yediremeyenler..."
Ayet dua ile ibadeti aynı bağlam içinde zikretmektedir.
Çünkü dua yalnızca istemek değildir.
Dua ettiğin varlığı yüceltir, ona yönelir ve onun otoritesini kabul edersin.
Bu nedenle dua ile kulluk arasında doğrudan ilişki vardır.
Kur'an'ın Sorduğu Büyük Soru
Kur'an'a göre asıl mesele insanların dua edip etmemesi değildir.
Çünkü herkes dua eder.
Herkes bir şeye yönelir.
Herkes bir otoriteye bağlanır.
Herkes bir çağrının peşinden gider.
Asıl soru şudur:
Kimin çağrısına uyuyorsun?
Ve kriz anında kimi çağırıyorsun?
İnsan zorda kaldığında maskeler düşer.
Fıtrat konuşmaya başlar.
Kur'an bu durumu şöyle anlatır:
"Gemiye bindikleri zaman dini yalnız Allah'a has kılarak O'na dua ederler. Fakat onları karaya çıkarınca ortak koşarlar." (Ankebut 65)
Denizin ortasında ne para yardım eder ne makam ne ideoloji.
Orada insan doğrudan Allah'ı çağırır.
Çünkü fıtrat, gerçek sığınağı bilir.
Fakat tehlike geçince insan yeniden sahte güven kaynaklarına dönebilir.
Müşriklerin Asıl Problemi Neydi?
Kur'an'daki müşriklerin problemi yalnızca putların önünde eğilmeleri değildi.
Onlar Allah'ın yanında başka otoriteler, başka çağrı merkezleri ve başka yön mercileri oluşturuyorlardı.
"Allah ile birlikte başka bir ilaha dua etme." (Kasas 28:88)
Buradaki yasak yalnızca put önünde ibadet etmek değildir.
Allah'ın yanında başka merciileri çağırmak, onlara yönelmek ve onları belirleyici otorite haline getirmektir.
Çünkü insan kimi çağırıyorsa aslında ona yönelmiştir.
Kime yöneliyorsa ona güvenmektedir.
Kime güveniyorsa onu büyütmektedir.
Duanın Psikolojik ve Varoluşsal Boyutu
Dua yalnızca dini bir kavram değildir.
İnsan varoluşunun merkezinde yer alır.
İnsan bu evrende sürekli bir yankı arar.
Dua eden insan aslında:
"Buradayım. Sesimi duyan biri var mı?"
sorusunu sorar.
İnsanın Allah'tan rızık, sağlık veya yardım istemesi çoğu zaman daha derin bir ihtiyacın dışa vurumudur.
Asıl ihtiyaç bağlantıdır.
Asıl ihtiyaç yalnız olmadığını bilmektir.
Çocuk nasıl anne ve babasına sürekli sesleniyorsa, insan da yaratılışı gereği Rabbine yönelmek ister.
Bu yüzden dua yalnızca bir ihtiyaç listesi değil, aynı zamanda bir aidiyet ilanıdır.
Modern Dünyanın Çağrıları
Bugün putlar taşlardan yapılmıyor olabilir.
Fakat çağrılar devam ediyor.
Modern insan her gün yüzlerce çağrının kuşatması altındadır.
Reklamlar:
"Daha fazlasını satın al."
Sosyal medya:
"Beni izle, beni onayla."
İdeolojiler:
"Bana teslim ol."
Sistemler:
"Bensiz yaşayamazsın."
Hepsi insanı kendisine çağırmaktadır.
Kur'an'ın çağrısı ise bunların tamamını aşarak yalnız Allah'a yönelmektir.
Bu yüzden dua aynı zamanda özgürleşmedir.
Sahte çağrılardan kurtulup gerçek çağrıya yönelmektir.
Sonuç: Dua Bir Varoluş Tercihidir
Kur'an'ın ortaya koyduğu anlam dünyasında dua yalnızca istemek değildir.
Dua;
- Bir çağrıdır.
- Bir yöneliştir.
- Bir tercihtir.
- Bir bağlılık ilanıdır.
- Bir otorite kabulüdür.
Bu nedenle insanın diliyle yaptığı dua kadar, hayatıyla yaptığı dua da önemlidir.
Çünkü insan sadece sözleriyle değil, peşinden gittiği şeylerle de dua eder.
Hayat bir çağrılar savaşıdır.
Allah esenliğe çağırır.
Peygamberler Allah'a çağırır.
Şeytan ateşe çağırır.
Nefis kendine çağırır.
Sistemler kendilerine çağırır.
Kul ise her gün, her an bir tercih yapar:
Allah'ın çağrısına mı uyacak,
Yoksa O'nun dışında yükselen çağrıların peşinden mi gidecek?
Kur'an'ın perspektifinden bakıldığında dua, bir dilek listesinden çok daha fazlasıdır.
Dua, insanın kimin çağrısına kulak verdiğini ve kimi hayatının merkezine koyduğunu gösteren bir varoluş beyanıdır.
UYARI / HATIRLATMA
Yorumlar
Yorum Gönder