BİREYCİLİK ve TOPLUM 🛗
🛗 BİREYCİLİK ve TOPLUM
Modern dünyanın en güçlü ideolojilerinden biri bireyciliktir. Bu anlayış, insanı kendi içine kapanan, yalnızca kendi mutluluğunu önceleyen ve başkalarıyla olan bağlarını ikinci plana atan bir varlık olarak tasavvur eder. Oysa Kur'an'ın çizdiği insan modeli bunun tam tersidir. Kur'an'da insan, tek başına anlam kazanan bir varlık değil; ilişkileri, sorumlulukları ve paylaşımlarıyla var olan toplumsal bir canlıdır.
Bu nedenle Kur'an'ın temel kavramları dikkatle incelendiğinde, vahyin hiçbir zaman "yalnız insan" üretmeyi hedeflemediği görülür. Vahiy, "ins"i "insan"a dönüştürmeyi amaçlar.
İns Neden İnsan Olur?
Arapçada ins kökü, tek tek bireyi ifade ederken, "insan" kelimesi aynı kökten türemiş olmasına rağmen ilişkisel bir varoluşa işaret eder. İnsan biyolojik olarak da tek başına var olamaz.
Doğumu iki insanın ortaklığıyla gerçekleşir.
Bebekliğini başkalarının bakımıyla geçirir.
Bilgiyi başkalarından öğrenir.
Toplum içinde yaşar.
Ölümünde bile başkalarının yardımına muhtaçtır.
Kur'an'ın anlattığı insan da tam olarak budur.
İnsan hiçbir zaman kendi başına bırakılmış bağımsız bir ada değildir.
Kur'an'ın Anlattığı Hiçbir Kıssa Tek Kişilik Değildir
Kur'an kıssaları dikkatlice okunduğunda ilginç bir gerçek ortaya çıkar.
Hiçbir peygamber yalnız anlatılmaz.
Çünkü vahyin amacı bireyi değil toplumu dönüştürmektir.
Her kıssada mutlaka bir toplumsal ağ vardır.
Âdem, eşi ve İblis.
Nuh, ailesi, gemisi ve kavmi.
İbrahim, babası, oğulları, eşi, Lut ve yaşadığı toplum.
Musa, Harun, Firavun, Samiri ve İsrailoğulları.
Meryem, annesi, Zekeriyya ve İsa.
Nebimiz ve etrafındaki toplum.
Kur'an hiçbir zaman yalnız yaşayan bir "kahraman" modeli üretmez.
Her insan başka insanlarla birlikte imtihan edilir.
Çünkü kötülük de iyilik de çoğu zaman toplumsal olarak büyür.
İlk Günah Bile Toplumsaldır
Kur'an'da cennetten çıkarılış hadisesi yalnızca bir bireyin hatası olarak anlatılmaz.
Âdem, eşi ve İblis aynı olay örgüsünün içindedir.
Yani ilk hata bile ilişkiler ağı içinde gerçekleşmiştir.
Bunun doğal sonucu olarak vahiy de bireysel kurtuluş reçetesi olmaktan ziyade toplumsal düzen inşa eden ilkeler getirir.
Kur'an'ın Emirleri Neden Toplumsaldır?
Kur'an'ın temel kavramlarının büyük çoğunluğu toplumsal hayata yöneliktir.
Çünkü insan tek başına yaşayacak şekilde yaratılmamıştır.
Örneğin;
Zekât, infak ve sadaka sosyal dayanışmayı kurar.
Hak, hukuk ve adalet birlikte yaşamayı güvence altına alır.
Emanet, ehliyet ve şûra yönetim ahlakını oluşturur.
Anne, baba, çocuk ve akrabalık bağları aile düzenini inşa eder.
Komşuluk, alışveriş, ölçü, tartı ve sözleşmeler ekonomik güveni sağlar.
Bunların hiçbiri tek başına yaşayan biri için anlam ifade etmez.
Kur'an'ın hükümleri, insanın insanla karşılaştığı yerde anlam kazanır.
Bireysel Dindarlığın En Büyük Tehlikesi
Kur'an okunurken bazen şöyle bir yanılgı oluşur:
"Sanki bu kitap yalnız bana indi."
Oysa vahiy paylaşılmak üzere gönderilmiştir.
Bilgi paylaşılmadığında bereketini kaybeder.
Hidayet başkasına ulaşmadığında eksik kalır.
Kur'an, sadece okunacak değil, yaşanacak ve yaşatılacak bir kitaptır.
Bu yüzden Kur'an'da sürekli;
tebliğ,
davet,
iyiliği emretmek,
kötülükten sakındırmak,
yardımlaşmak,
kardeş olmak
gibi toplumsal fiiller tekrar edilir.
Deve Kuşu Sendromu
İnsan bazen sorumluluktan kaçmak için yalnızlaşmayı tercih eder.
Sanki başını kuma gömen deve kuşu gibi...
Oysa başını sakladığını zannederken bedeni dışarıdadır.
Toplumdan kaçan insan da böyledir.
Sorunlardan uzaklaştığını düşünür.
Fakat sorunlar yine onun hayatını kuşatmaya devam eder.
Kur'an, pasif kaçışı değil aktif sorumluluğu öğretir.
Kutsal Bilgi, Kutsal Egoya Dönüşmemelidir
Bilginin en büyük tehlikesi, insanı büyütmesi değil; egosunu büyütmesidir.
Kur'an bunun için bilgiyi sürekli ahlakla birlikte zikreder.
Bilgi paylaşılınca rahmete dönüşür.
Paylaşılmayan bilgi ise çoğu zaman üstünlük aracına dönüşür.
Kutsal bilgi, kutsal ego üretmeye başladığında amacından sapmış olur.
İnsan Elektrik Gibidir
Kur'an'ın anlattığı toplumsal yapı, birbirine enerji aktaran canlı bir organizmaya benzer.
Bir mümin diğerine umut verir.
Bilgi verir.
Merhamet verir.
Cesaret verir.
Fedakârlık verir.
Elektrik nasıl devre tamamlanınca ışık oluşturuyorsa, insanlar da birbirlerine iyilik ulaştırdıkça toplumsal aydınlık meydana gelir.
Bağ kopunca karanlık başlar.
Bu nedenle Kur'an karanlıklardan aydınlığa çıkarmaktan söz eder.
Bu yalnız bireyin değil, toplumun birlikte gerçekleştireceği bir yürüyüştür.
Hizipleşme Değil Kenetlenme
Kur'an'ın hedefi aynı kaynaktan beslenen insanların birbirlerine üstünlük kurması değildir.
Aksine aynı hakikatin etrafında birleşmeleridir.
Parçalanmak gücü azaltır.
Gruplaşmalar ortak hedefi unutturur.
Ortak vahiy etrafında birleşen toplum ise sağlam bir yapı hâline gelir.
Kur'an'ın benzetmesiyle birbirine kenetlenmiş bir bina gibi...
Sonuç
Kur'an'ın amacı yalnız yaşayan dindarlar üretmek değildir.
Amacı, birbirine merhamet eden, hakkı tavsiye eden, adaleti ayakta tutan ve bilgiyi paylaşan bir insan toplumu oluşturmaktır.
İnsanın değeri yalnızlığından değil; başkalarının hayatına kattığı faydadan doğar.
Kendi aydınlığını başkalarının karanlığıyla paylaşmayan kişi, farkına varmadan yeniden karanlığın içine dönebilir.
Çünkü vahiy bireysel kurtuluş projesi değil, toplumsal diriliş çağrısıdır.
İns olmak yaratılışın başlangıcıdır.
İnsan olmak ise vahyin hedefidir.
Sözün özü: Aynı ilahî kaynaktan beslenen insanların omuz omuza durması, ayrışarak güç kaybetmelerinden çok daha değerlidir. Kur'an'ın çağrısı, bireysel kutsallık üretmek değil; ortak iyiliği inşa etmektir. Vahiy, ins'i kendi kabuğuna kapatmak için değil, insanın arasına katmak için indirilmiştir. İnsan, ancak insanla tamamlanır.
Yorumlar
Yorum Gönder